Akademicka lista słów (AWL)

mieścić (określoną liczbę); uwzględniać (coś, dopasowując się)

Dwa znaczenia, przy czym akademickie nie jest tym hotelowym. W argumentacji znaczy: zrobić miejsce dla czegoś albo to uwzględnić: teoria accommodates niewygodne dowody, plan zajęć accommodates studentów zaocznych. Należy też do najczęściej błędnie zapisywanych wyrazów angielszczyzny (podwójne c, podwójne m). Rzeczownik 'accommodation' w znaczeniu zakwaterowania jest w angielszczyźnie brytyjskiej niepoliczalny, a amerykańska mówi 'accommodations'.

analogia (porównanie objaśniające)

Wzorzec to 'an analogy between A and B' albo 'by analogy with', nigdy 'analogy of'. Analogię się draw albo make. Przymiotnik to 'analogous', który bierze 'to' i wymawia się z twardym g; nie należy go mylić z 'analogue', czyli sygnałem albo odpowiednikiem. Argumentowanie z analogii jest dopuszczalne, ale słabe, a 'false analogy' to nazwany błąd logiczny.

antycypować; spodziewać się czegoś i działać z wyprzedzeniem

Mocniejsze niż 'expect': anticipates się coś i z góry na to reaguje. Gramatyka sprawia uczącym się kłopot, bo wyraz bierze zdanie z 'that' albo formę na -ing, ale nigdy bezokolicznika z 'to', więc 'we anticipate to find' jest błędne, a 'we anticipate finding' poprawne. We wniosku grantowym 'anticipated outcomes' obiecuje, że autorzy je przewidzieli i się przygotowali; gdy chodzi tylko o przypuszczenie, właściwe jest 'expect'.

upewniać (kogoś co do czegoś), zapewniać kogoś (że coś jest prawdą)

Jeden z mylonej trójki. Assure a PERSON that something is true, ensure a RESULT, insure property against loss. Większość zdań, w których studenci piszą 'assure', potrzebuje w istocie 'ensure'. W angielszczyźnie brytyjskiej 'assurance' nazywa też ubezpieczenie na życie, a 'quality assurance' to utarty termin na sprawdzanie, czy standardy są dotrzymywane.

dochodzić do (poziomu, wieku), sięgać (określonego pułapu)

Oficjalne 'reach', używane wobec standardów, poziomów, kwalifikacji i wieku, a nie wobec miejsc: dworzec się reach, a nie attain. Brytyjskie piśmiennictwo oświatowe opiera się na rzeczowniku, więc 'attainment', 'levels of attainment' i 'the attainment gap' to zwroty, które trzeba rozpoznawać w dokumentach programowych. 'Attainable' znaczy: realnie osiągalny, i na tym polega sens tego wyrazu.

w imieniu (kogoś), na czyjąś rzecz

Przetrwał wyłącznie wewnątrz zwrotu: 'on behalf of someone' albo 'on someone's behalf', czyli jako czyjś przedstawiciel albo w czyimś interesie. Nie ma liczby mnogiej i nigdy nie stoi samodzielnie, więc 'on the behalf' jest błędem; angielszczyzna amerykańska zachowuje też 'in behalf of', tradycyjnie dla czyjegoś dobra, a nie w charakterze przedstawiciela. Trzeba je odróżnić od 'on the part of', które przypisuje komuś działanie, zamiast wykonywać je za niego.

większa część, gros; masa (duża ilość)

'The bulk of' znaczy: większość, a czasownik po tym zwrocie idzie za znaczeniem: the bulk of the money was, the bulk of the students were. Znaczy też samą masę, co daje 'in bulk', 'bulk buying' i przymiotnik 'bulky'. W pracy dyplomowej bezpieczniejsze jest 'the majority of', bo 'the bulk of the evidence' brzmi jak oszacowanie, a nie jak wynik liczenia.

ustawać, przestawać (w rejestrze urzędowym)

Oficjalne 'stop'. Bierze oba wzorce, z niewielką różnicą: 'cease trading' dotyczy kończącej się działalności, a 'cease to exist' kończącego się stanu. Rzeczownik jest nieregularny i wart zapamiętania, bo brzmi 'cessation', a nie 'ceasement'. Angielszczyzna codzienna woli 'stop', więc 'cease' w zdaniu sygnalizuje rejestr prawny, urzędowy albo literacki.

spójny (o całości wywodu), logicznie powiązany

Wyraz egzaminatora: kryteria pisania w egzaminie IELTS noszą nagłówek 'Coherence and Cohesion', a te dwie rzeczy nie są tym samym. Coherence to pytanie, czy cały wywód się trzyma i czy da się za nim podążyć; cohesion to pytanie, czy zdania są spięte wskaźnikami takimi jak 'however' i 'therefore'. Tekst może być spójny powierzchniowo, nie będąc coherent. O polityce publicznej znaczy, że jej części nie przeczą sobie nawzajem.

zbiegać się w czasie; być zbieżnym (z czymś)

Zawsze z 'with', w dwóch znaczeniach: wydarzyć się w tym samym czasie oraz zgadzać się, pokrywać. Pułapką jest rzeczownik. 'Coincidence' dokłada twierdzenie, że zbieżność w czasie była wyłącznie przypadkowa, czego czasownik nie mówi, więc 'the two peaks coincide' relacjonuje czas, a 'it was a coincidence' zaprzecza związkowi. Żadne z nich nie jest twierdzeniem o przyczynie i żadne nie znaczy tego samego co 'correlate'.

rozpoczynać się, brać początek (w języku urzędowym)

Zaczynać, w rejestrze ustaw, umów i uroczystości: postępowanie commences, kurs commences w październiku. Sięganie po nie w zwykłej prozie to powszechny sposób na usztywnienie tekstu, a 'the experiment commenced' nie jest jaśniejsze niż 'the experiment began'. Uwaga na amerykański rzeczownik 'commencement', który oznacza uroczystość ukończenia studiów, a nie początek.

zgodny (z czymś), dający się pogodzić (z czymś)

Zawsze 'compatible with', nigdy 'compatible to'. Ma dom techniczny (compatible with Windows) i dom argumentacyjny, a ten drugi wymaga ostrożności: powiedzenie, że wynik jest compatible z hipotezą, mówi tylko tyle, że jej nie przeczy, co jest znacznie słabsze niż stwierdzenie, że ją wspiera. Przeczące 'incompatible', rzeczownik 'compatibility'.

równoczesny, biegnący jednocześnie

Uczyć się go trzeba w opozycji do 'consecutive', bo ta para pociąga realne konsekwencje. Rzeczy concurrent biegną w tym samym czasie, a consecutive jedna po drugiej, więc czteroletnie kary concurrent oznaczają w sumie cztery lata, a consecutive znacznie dłużej. W konstrukcji testów 'concurrent validity' znaczy, że nowe narzędzie zgadza się z uznanym, zastosowanym w tym samym czasie.

zamykać w granicach (czegoś), sprowadzać do (określonego zakresu)

W prozie naukowej zwykle wyznacza zakres: this paper confines itself to England, the analysis is confined to adults. Wzorzec to 'confine X to Y', często zwrotnie. Fizycznie znaczy: zamknąć wewnątrz, co daje 'a confined space' i 'confinement'. Rzeczownik w liczbie mnogiej 'confines' znaczy: granice, jak w 'within the confines of the study'.

kontrowersja, spór publiczny

Spór publiczny, w którym wiele osób opowiada się po stronach, a nie zwykła różnica zdań między dwojgiem badaczy. Kontrowersję się sparked, provoked albo fuelled, a dana postać może stać w jej centrum. Wyraz słynie z dwóch akcentów: na pierwszej sylabie w angielszczyźnie amerykańskiej i często na drugiej w brytyjskiej, przy czym oba są uznawane. Przymiotnik 'controversial'.

twierdzenie odwrotne, odwrotność (zdania); rozmawiać

Trzy wyrazy w jednej pisowni. Rzeczownik 'the converse' to twierdzenie z odwróconymi członami, a w logice odwrotnością 'if A then B' jest 'if B then A', które wcale nie musi być prawdziwe. Przymiotnik znaczy: przeciwny. Czasownik, akcentowany na drugiej sylabie, znaczy: rozmawiać. Naprawdę pisze się natomiast wskaźnik zespolenia 'conversely', który wprowadza przypadek odwrócony.

urządzenie, przyrząd; chwyt (retoryczny, literacki)

Rzeczownik pisze się przez c, a czasownik 'devise' przez s, dokładnie tak jak 'advice' i 'advise', i ta para jest niezawodnym źródłem traconych punktów: metodę się devise, a device się używa. Poza sprzętem nazywa też technikę, więc 'a rhetorical device' albo 'a literary device' to celowy zabieg autora. Idiom 'left to their own devices' znaczy: bez nadzoru.

poświęcać (czas, miejsce, środki) na coś

'Devote X to Y', gdzie X to czas, pieniądze, miejsce albo wysiłek, przy czym pismo akademickie najczęściej używa strony biernej: the second chapter is devoted to method. Rodzinę trzeba trzymać osobno. 'Devoted' jako przymiotnik znaczy: oddany albo kochający, a rzeczownik 'devotion' jest emocjonalny lub religijny, więc 'the devotion of three pages to sampling' brzmi dziwnie tam, gdzie 'three pages are devoted to sampling' jest normalne.

maleć (stopniowo), słabnąć; umniejszać (coś)

Działa w obie strony: efekt diminishes, a coś diminishes efekt. Imiesłów niesie dwa utarte terminy warte znajomości: 'diminishing returns' w ekonomii i 'diminished responsibility' w prawie. Rzeczownik 'diminution' jest rzadki i na tyle niezgrabny, że większość autorów przeformułowuje zdanie z czasownikiem. Zakłada stopniowy spadek, więc nie pasuje do nagłego załamania.

zniekształcać, przeinaczać

Standardowy czasownik na to, co obciążenie robi z wynikiem: wartości odstające zniekształcają średnią, pytania sugerujące zniekształcają odpowiedzi. Zawsze niesie zarzut, bo coś prawdziwego zostało wygięte, więc nie jest neutralnym zamiennikiem 'affect'. Rzeczownik 'distortion' jest policzalny i daje się wyliczać, jak w 'three sources of distortion'.

czas trwania

Zmierzona długość czasu, nigdy punkt w czasie, więc 'at the duration' jest niemożliwe, a zwykłym zwrotem jest 'for the duration of'. Tworzy parę z 'period', które nazywa odcinek czasu, zamiast go mierzyć. Medycyna i psychologia używają go nieustannie: duration of symptoms, duration of exposure, mean duration of treatment.

stopniowo podkopywać (zaufanie), nadwątlać; erodować

Geologiczne z pochodzenia i przenośne w użyciu: pismo akademickie eroduje zaufanie, pewność, poparcie, prawa albo marże. Wyraz ma wbudowaną powolność i jeden kierunek, więc idzie w parze z 'gradually' i 'steadily', a nie z 'suddenly', i nic nie zostaje eroded z dnia na dzień. Rzeczownik 'erosion' spotyka się najczęściej, jak w 'the erosion of civil liberties'.

etos (np. pracy), zasada moralna; etyka (dział filozofii)

Liczba pojedyncza nazywa zasadę przewodnią, jak w 'a work ethic' albo 'a professional ethic'. Liczba mnoga pełni podwójną służbę i odpowiednio zmienia czasownik: jako dział filozofii jest pojedyncza ('ethics is concerned with'), a jako czyjś kodeks mnoga ('his ethics were questioned'). Każda praca dyplomowa potrzebuje też przymiotnika w znaczeniu administracyjnym: 'ethical approval'.

format (postać, w jakiej coś podano); formatować

Rzeczownik i czasownik. Jako rzeczownik to postać, w jakiej coś podano, od formatu egzaminu po format pliku; jako czasownik znaczy: ułożyć według specyfikacji, a w informatyce także wyczyścić dysk, dlatego 'format the drive' brzmi alarmująco. Pisownia: t się podwaja, dając 'formatted' i 'formatting'. Dzieli łacińskie forma z 'formation' i 'formula', choć każde z nich osiadło w całkiem osobnym użyciu.

powoływać do życia (uczelnię, instytucję); opierać (coś) na czymś

To nie czas przeszły od 'find'. To osobny czasownik, found, founded, founded, znaczący: założyć: kolegium is founded w 1451 roku, natomiast klucz is found pod krzesłem. Wzorzec rozpoznaje się z całego zdania, bo 'the society was founded' może być tylko tym czasownikiem. Drugie zastosowanie to 'be founded on', czyli opierać się na czymś. Rzeczownik 'foundation' jest osobnym hasłem w podliście 7.

nieodłączny, tkwiący w naturze czegoś

Bierze 'in' i znaczy: przynależny czemuś z natury, skąd wynika, że danej właściwości nie usunie lepszy projekt: ryzyko inherent w chirurgii pozostaje bez względu na ostrożność chirurga. To czyni z niego mocne twierdzenie, więc nie zastępuje 'common' ani 'frequent'. Bliskimi sąsiadami są 'intrinsic' i 'built-in'; 'inherit' to inny wyraz.

wgląd (w coś), głębsze zrozumienie

Przyimkiem jest zawsze 'into': 'an insight into how nurses ration time', nigdy 'insight of' ani 'insight about'. Działa policzalnie i niepoliczalnie, a łączy się z provide, offer, gain i valuable. Uważaj na jego użycie wypełniające, bo 'provides insights into' często nie znaczy więcej niż 'tells us a little about', a egzaminatorzy tę różnicę widzą.

nieodzowny (dla całości), stanowiący integralną część; całka

Dwa wyrazy w jednej pisowni, a brzmienie ich nie rozdzieli: w zwykłym użyciu w obu akcent pada na pierwszą sylabę, więc rozstrzyga wyłącznie składnia. Przymiotnik znaczy: stanowiący nieodzowną część całości, i bierze 'to': fieldwork is integral to the degree. Rzeczownik matematyczny nazywa wynik całkowania, a podręczniki analizy mówią o całce oznaczonej między dwiema granicami. Żadne z nich nie znaczy 'integrated' (scalony) ani 'integrity' (uczciwość albo nienaruszalność).

pośredni (między dwoma poziomami), przejściowy

Kursy językowe podsuwają uczącym się najpierw znaczenie poziomu (intermediate, upper intermediate), ale w naukach ścisłych nazywa etap w połowie procesu: an intermediate step, an intermediate compound, an intermediate host. Trzeba je trzymać z dala od 'intermediary', czyli osoby albo instytucji działającej między dwiema stronami, bo pośrednik handlowy to 'an intermediary', a nie 'an intermediate'.

ręczny (wykonywany ludzką ręką); podręcznik, instrukcja obsługi

Jako przymiotnik znaczy: wykonywany ręcznie, co w tekstach badawczych znaczy zwykle: wykonywany przez człowieka, a nie przez program: manual coding, manual checking, manual data entry. Jako rzeczownik to książka z instrukcjami. Łaciński źródłosłów oznaczający rękę daje też 'manuscript' i 'manufacture', co jest przydatnym zaczepieniem. Przysłówek 'manually' pisze się wtedy, gdy przeciwstawia się coś automatyzacji.

dojrzały; dojrzewać

W pełni rozwinięty, o człowieku, organizmie, technologii albo idei. Uczelnie brytyjskie używają go w znaczeniu administracyjnym, z którym styka się każdy kandydat: 'a mature student' to osoba rozpoczynająca studia później niż w typowym wieku, zwykle po dwudziestym pierwszym roku życia, i nie mówi to nic o zachowaniu. Jako czasownik ma też znaczenie finansowe, bo obligacja matures, gdy staje się wymagalna. Rzeczownik 'maturity'.

mediować (w sporze); pośredniczyć w przenoszeniu efektu (o zmiennej)

Mediate w znaczeniu codziennym to działać między dwiema stronami sporu, i wtedy bierze 'between'. Statystyka daje mu drugie życie, sprawdzane przez egzaminatorów: zmienna pośrednicząca przenosi efekt od przyczyny do skutku, natomiast zmienna moderująca zmienia siłę tego efektu. Pomylenie mediatora z moderatorem zmienia to, co model twierdzi. 'Immediate' to ten sam wyraz z zaprzeczeniem, in- plus mediatus, czyli: bez niczego pomiędzy.

medium (środek przekazu); pożywka (hodowlana); rozmiar średni

Cała lekcja tkwi w liczbie mnogiej. Dla środka przekazu brzmi ona 'media', która jest osobnym hasłem w podliście 7 i jest dziś traktowana zwykle jako rzeczownik masowy w liczbie pojedynczej ('the media is'). Dla rozmiaru albo poziomu liczba mnoga brzmi 'mediums'. Biologia zachowuje też liczbę mnogą łacińską, bo komórki rosną w 'a culture medium' i w kilku 'media'. 'Medium of instruction' nazywa język, w którym szkoła uczy.

wojskowy; wojsko, siły zbrojne

Przeważnie przymiotnik (military spending, military service, a military coup), ale z 'the' działa też jako rzeczownik zbiorowy, po którym norma brytyjska dopuszcza czasownik w liczbie pojedynczej albo mnogiej. Liczba mnoga 'militaries' istnieje i jest zwyczajna w politologii porównawczej, jak w 'the militaries of the region', ale znacznie częściej pisze się liczbę pojedynczą z 'the'. Wyrazy pokrewne nie są synonimami: 'a militia' to nieformalna formacja zbrojna, a 'militant' opisuje postawę, nie armię.

znikomy, minimalny (bardzo mały co do skali)

Trzeba je zestawić z 'minimum', które jest osobnym hasłem w podliście 6. Minimal to przymiotnik stopnia znaczący: bardzo mały co do wielkości albo skutku: minimal risk, minimal disruption. Minimum nazywa dolną granicę i występuje przed rzeczownikami w utartych połączeniach: minimum wage, minimum age, a minimum of three. Dlatego 'minimal wage' i 'minimum difference' są błędami, gdy chodziło o to drugie.

wzajemny, obopólny

Odczuwane albo czynione przez każdą stronę wobec drugiej: mutual respect, mutual benefit, mutual recognition. Starsze poradniki potępiały 'a mutual friend' na rzecz 'a friend in common', ale to użycie jest dziś standardem. Zwrotem do nauczenia na potrzeby argumentacji i statystyki jest 'mutually exclusive', czyli dwa wyniki, które nie mogą zajść naraz, co jest czymś zupełnie innym niż dwa twierdzenia, które się po prostu różnią.

norma (wzorzec zachowania oczekiwany przez grupę); wartość normatywna (w testach)

Nie należy go czytać jako skrótu od 'normal', które jest przymiotnikiem i osobnym hasłem w podliście 2. Norm to standard: albo reguła zachowania oczekiwana przez grupę, tak jak używa tego socjologia, albo wynik odniesienia dla populacji, tak jak używa tego psychometria. Dlatego pisz 'social norms', a nie 'social normals', oraz 'it is normal', a nie 'it is norm'. Twierdzenia 'normative' mówią, co być powinno, a nie co jest.

zachodzić na siebie, częściowo się pokrywać; część wspólna

Akcent rozdziela oba zastosowania: czasownik jest akcentowany na ostatniej sylabie, a rzeczownik na pierwszej. Czasownik bierze 'with', a rzeczownik 'between', co warto wyćwiczyć, bo przegląd literatury potrzebuje obu: this study overlaps with earlier work, there is little overlap between the two samples. W formach 'overlapped' i 'overlapping' podwaja się p.

bierny; strona bierna (w gramatyce)

Dwa znaczenia i studenci stykają się z obydwoma. W gramatyce strona bierna stawia na pierwszym miejscu odbiorcę czynności, dlatego opisy metody używają jej, by uwaga została przy procedurze, a nie przy badaczu. Poza gramatyką znaczy: przyjmujący, zamiast działać, co daje passive smoking, passive resistance i 'a passive role'. Rzeczownik 'passivity', przeciwieństwo 'active'.

część całości (nie odsetek), wycinek; porcja

Kawałek całości, bardziej oficjalny niż 'part'. Pułapką jest 'proportion', które jest stosunkiem, a nie kawałkiem: 'a large portion of the budget' to spory odcinek pieniędzy, a 'the proportion of women in the sample' to odsetek. Jeżeli za liczbą stoi znak procentu, prawie na pewno chodzi o proportion. Znaczenie kulinarne daje 'portion size'.

prowizoryczny (mogący się jeszcze zmienić), poprzedzający część zasadniczą

Oznacza wyniki jako prowizoryczne, więc 'preliminary findings' obiecuje czytelnikowi, że wnioski mogą się jeszcze zmienić, gdy dotrze reszta danych. Używaj go uczciwie, a nie jako gestu skromności. Uwaga na podział pracy z 'pilot': 'a pilot study' to samo badanie, a preliminary opisuje to, co dotąd z niego wyszło. Rzeczownik w liczbie mnogiej 'preliminaries' oznacza etapy przygotowawcze.

protokół (pisemny plan badania, zbiór reguł)

Trzy światy, jeden wyraz. W badaniach to pisemny plan zatwierdzany przez komisję etyczną, którego badanie musi się trzymać, dlatego 'protocol deviation' jest zdarzeniem podlegającym zgłoszeniu. W informatyce to uzgodnione reguły wymiany danych. W dyplomacji to poprawne zachowanie formalne, a wyraz nazywa też traktaty, takie jak protokół z Kioto. Zwykły zwrot to 'according to protocol'.

jakościowy (dotyczący jakości, nie ilości)

Uczyć się go trzeba jako połowy pary, qualitative wobec quantitative, mimo że tylko qualitative jest hasłem AWL. Praca qualitative pyta, co i dlaczego, posługując się słowami: wywiady, zogniskowane wywiady grupowe, obserwacja, analizowane w motywy. Praca quantitative liczy i mierzy, dając liczby i statystyki. Zaczepieniem jest jakość opisywana wobec ilości liczonej, a metody mieszane używają obu. Nie czytaj go nigdy jako 'wysokiej jakości', więc 'a qualitative school' jest błędem.

udoskonalać drobnymi poprawkami; rafinować

Poprawianie drobnymi korektami, a nie przez wymianę, i dokładnie to spotyka model, definicję, schemat kodowania albo oszacowanie w trakcie pracy. Znaczenie przemysłowe daje 'refined oil' i 'refined sugar'. Uwaga na przymiotnik, bo 'refined' o człowieku znaczy: obyty, wyrobiony. Rzeczownik policzalny to 'refinement': two refinements to the model.

rozluźniać (założenie, przepis); odprężać się

Znaczeniem, które zaskakuje uczących się, jest to techniczne, a jest ono wszędzie w ekonomii i statystyce: relax an assumption, a rule, a constraint albo a restriction to uczynić je mniej rygorystycznymi. 'If we relax the assumption of normality' nie znaczy, że założenie idzie odpocząć. Codzienne znaczenie odpoczynku należy do mowy. Rzeczownik 'relaxation' obsługuje oba.

powściągać, trzymać w ryzach (to, co samo by działało)

Powstrzymywać, siłą albo samokontrolą. Stoi w trójce: restrain to, co inaczej by zadziałało, restrict ilość albo zakres czegoś, a constrained jest się przez okoliczności, których nie da się zmienić. Rzeczownik 'restraint' obejmuje i samoopanowanie, i narzucone ograniczenie, a przymiotnik 'restrained' znaczy: wyważony, powściągliwy, co w prozie naukowej jest pochwałą.

rewolucja; obrót (pełny)

Jedna pisownia i dwa znaczenia, wyglądające na niepowiązane, choć dzielą rdzeń oznaczający obracanie: obalenie porządku politycznego oraz pełny obrót, jak w 'revolutions per minute'. Pierwsze rozlało się na 'the digital revolution' i 'the green revolution' dla każdej gruntownej zmiany. Trzeba odróżniać 'revolt', czyli samo powstanie, od trwałej zmiany, którą nazywa revolution. 'Revolutionary' obsługuje oba znaczenia.

sztywny; nieustępliwy (o zasadach, o myśleniu)

Fizycznie sztywny albo nieustępliwy w kwestii reguły. Wobec ludzi, systemów albo myślenia jest niemal zawsze zarzutem, więc nie jest neutralnym synonimem 'strict' ani 'consistent'. Kosztowne jest pomylenie go z 'rigorous', które jest pochwałą i znaczy: staranny i gruntowny: metoda rigorous jest dobra, a metoda rigid jest wadą. Rzeczowniki 'rigidity' i 'rigour'.

trasa; droga (dojścia do celu)

Kłopot z homofonią. W angielszczyźnie brytyjskiej brzmi dokładnie jak 'root', a wielu mówiących po amerykańsku rymuje je z 'out', przy czym błąd zapisu biegnie w obie strony: jest 'root cause' i 'grass roots', ale 'en route' i 'a route into teaching'. Użycie przenośne jest częste w piśmiennictwie oświatowym, gdzie praktyka zawodowa jest drogą do zawodu. Czasownik znaczy: skierować określoną trasą.

scenariusz (hipotetyczny przebieg zdarzeń)

Wyobrażony ciąg zdarzeń służący do rozumowania o następstwach, dlatego modelowanie klimatyczne i ekonomiczne mówi o 'emissions scenarios' i 'scenario planning', a 'worst-case scenario' jest zwrotem utartym. Liczba mnoga brzmi 'scenarios'. Nie używaj go w znaczeniu 'situation' albo 'case', bo scenariusz jest hipotetyczny i nazwanie tak realnego zdarzenia mówi coś odwrotnego, niż się zamierzało.

sfera (obszar aktywności lub wpływów); kula

Kula geometryczna to znaczenie dosłowne, ale pismo akademickie posługuje się głównie przenośnym: obszarem działania albo wpływów. Stąd the public sphere, the private sphere, the political sphere oraz 'a sphere of influence'. 'The public sphere' jest w teorii społecznej terminem na przestrzeń, w której obywatele debatują. Przymiotnik 'spherical' należy wyłącznie do kształtu.

podrzędny, niższy rangą; podwładny

Przymiotnik, rzeczownik i czasownik, przy czym to czasownik brzmi inaczej: jego ostatnia sylaba jest wymawiana w pełni tam, gdzie przymiotnik i rzeczownik ją połykają. Sam akcent się nie przesuwa. Gramatyka używa go bez przerwy: zdanie podrzędne nie może stać samodzielnie i zawisa przy zdaniu głównym, zwykle po 'because', 'although' albo 'which'. W organizacji 'a subordinate' to osoba niższa rangą. Jako czasownik 'subordinate X to Y' znaczy: traktować X jako mniej ważne z dwojga.

uzupełniać (czymś dodatkowym); dodatek, materiał uzupełniający

Rzeczownik i czasownik są akcentowane na pierwszej sylabie, a rozdziela je ostatnia, połykana w rzeczowniku i w pełni wymawiana w czasowniku. Czasownik bierze 'with' i znaczy: dołożyć do tego, co już jest, a nie zastąpić: supplement an income with evening work. Przymiotnikiem, którego potrzebuje każdy badacz, jest 'supplementary', bo czasopisma umieszczają dodatkowe tabele i dane w 'supplementary material'; angielszczyzna amerykańska używa też 'supplemental'.

zawieszać (na jakiś czas); utrzymywać w zawiesinie

Dwa znaczenia, oba częste w prozie naukowej i prasowej. Wstrzymać na jakiś czas: suspend trading, suspend a pupil, 'a suspended sentence', czyli kara, której się nie odbywa, o ile skazany nie popełni kolejnego przestępstwa. Oraz utrzymywać w cieczy albo w powietrzu, co daje cząstki suspended w wodzie. Rzeczownik 'suspension' niesie oba, a do tego znaczenie chemiczne. 'Suspense' to zupełnie inna idea.

zespół (ludzi pracujących wspólnie); drużyna

Rzeczownik zbiorowy, przy czym angielszczyzna brytyjska traktuje go jako mnogi, gdy liczą się poszczególni członkowie, więc 'the team have disagreed' jest tam poprawne, podczas gdy amerykańska trzyma się liczby pojedynczej. W artykułach 'the research team' to standardowy sposób powiedzenia 'we' bez mówienia tego wprost. 'Teamwork' pisze się łącznie, a czasownik frazowy 'team up with' jest zbyt potoczny dla pracy dyplomowej.

tymczasowy, czasowy

Trwający przez ograniczony czas, przeciwieństwo 'permanent'. Jego bliźniakiem jest 'temporal', które znaczy: dotyczący czasu w ogólności (temporal trends, the temporal lobe) albo doczesny, a nie duchowy, i zamiana tych dwóch całkowicie zmienia sens. Połączenia: a temporary contract, temporary accommodation, a temporary measure. Przysłówek 'temporarily' bywa regularnie zapisywany błędnie.

wyzwalać, uruchamiać nagle; czynnik wyzwalający

Uruchomić coś nagle, i zwykle coś niepożądanego: trigger a recession, a reaction, a debate, an alarm. Zakłada natychmiastowość, więc nie pasuje do powolnego narastania. Rzeczownik nazywa zarówno przyczynę, jak i część broni palnej, a psychologia używa go dziś dla wszystkiego, co wywołuje cierpienie. W formach 'triggered' i 'triggering' podwaja się g.

jednoczyć, łączyć w jedną całość

Uczynić z odrębnych części jedną całość, używane o państwach, systemach i teoriach, a rzeczownik 'unification' to forma, której używają podręczniki historii. Warto porównać z 'unite', które mówi raczej o ludziach łączących się we wspólnym działaniu, i z 'united', które przetrwało w nazwach. Pisownia idzie za regułą dla -fy, więc y przechodzi w ie przed końcówką: unifies, unified, ale 'unifying' je zachowuje.

naruszać (prawo, założenie), łamać

Oficjalny czasownik na łamanie tego, co miało obowiązywać: prawa, uprawnienia, umowy, reguły, założenia. Statystyka używa go neutralnie i często, jak w 'the residuals violate the assumption of constant variance'. Poza nią niesie ciężki ładunek moralny, a jedno ze znaczeń dotyczy napaści seksualnej, więc zachowaj go dla reguł i standardów. Rzeczownik 'violation'.

wzrok; wizja (przyszłości)

Trzy znaczenia dzielą ten wyraz: wzrok, jak w zaburzeniach widzenia; obraz tego, jaka ma być przyszłość, jak w dokumencie strategicznym; oraz coś zobaczonego we śnie. Pismo o polityce publicznej i biznesie opiera się na drugim tak mocno, że często nie niesie ono żadnej treści, a konkretny cel jest niemal zawsze lepszy. 'Visionary' chwali człowieka, 'visual' dotyczy widzenia, a medyczne jest tylko pierwsze znaczenie.