Akademicka lista słów (AWL)

dostęp

W prozie naukowej to niemal zawsze rzeczownik, w dodatku niepoliczalny w tym znaczeniu, które się liczy: access to education, to healthcare, to data. Łączy się z 'to', nigdy z 'of'. Czasownik należy głównie do informatyki (access the database), a teksty z zakresu polityki publicznej opierają się na 'accessible' i 'accessibility', które mówią o tym, czy z czegoś da się korzystać, a nie tylko czy da się do tego dotrzeć.

zadowalający, dość dobry (ale nie więcej)

Wyraz skromny: znaczy 'wystarczająco', a nie 'dobrze'. W recenzji 'adequate' jest pochwałą cienką jak papier, a przeczenie 'inadequate' pojawia się w prozie naukowej znacznie częściej niż forma twierdząca. Łączy się z 'for' i z 'to': adequate for the purpose, adequate to the task. W zestawieniu z 'sufficient', które mówi o ilości, ten wyraz kładzie nacisk na jakość ledwie dostateczną.

roczny, coroczny

Znaczy 'raz w roku' albo 'mierzony w skali roku': annual report, annual income, annual growth rate. Finanse zapisują to często jako 'per annum' (p.a.). Trzymaj się z dala od 'biannual', bo znaczy albo dwa razy do roku, albo co dwa lata, zależnie od tego, kto pisał; bezpieczniej napisać 'twice a year' albo 'biennial' dla cyklu dwuletniego. Przysłówek to 'annually'.

pozorny, rzekomy; dostrzegalny

Dwa przeciwstawne znaczenia i pisarstwo naukowe korzysta z obu. Może znaczyć 'wyraźnie widoczny' ('it became apparent that') albo 'pozorny, choć niekoniecznie rzeczywisty' ('an apparent contradiction'). Przysłówek 'apparently' przesunął się niemal całkowicie ku drugiemu, więc sygnalizuje dziś wiedzę z drugiej ręki. Ponieważ czytelnik nie zawsze rozpozna, o które znaczenie chodzi, dołóż 'only' albo 'clearly' tam, gdzie różnica coś waży.

przybliżony; zbliżać się (do czegoś)

Akcent w całej rodzinie pada na drugą sylabę, a części mowy rozróżnia ostatnia: przymiotnik brzmi a-PROX-i-mit, z połkniętą końcówką, czasownik a-PROX-i-mate, z końcówką wymówioną w pełni. Uzus brytyjski daje czasownikowi 'to' (the curve approximates to a straight line), amerykański opuszcza przyimek i bierze zwykłe dopełnienie. Przysłówek 'approximately' jest osłabiaczem i powinien poprzedzać liczbę okrągłą, bo 'approximately 197' samo siebie unieważnia.

postawa, nastawienie

Łączy się z 'to' albo 'towards', nigdy z 'against': attitudes towards immigration. W badaniach ankietowych występuje niemal zawsze w liczbie mnogiej i jest mierzone na skali, a idzie w parze z 'knowledge' i 'behaviour' w standardowej triadzie. Potoczne znaczenie, o kimś, kto 'has an attitude', mówi o trudnym charakterze i nie ma czego szukać w artykule.

przypisywać (przyczynę, autorstwo)

Para akcentowa: rzeczownik to AT-tri-bute i znaczy cechę albo właściwość, czasownik to a-TRIB-ute i znaczy wskazać przyczynę albo autora. Czasownik wymaga 'to': attribute the decline to earlier screening. Nie zlewaj go z 'contribute', które biegnie w drugą stronę. W statystyce 'attributable' nazywa tę część zjawiska, którą da się wywieść z jednego czynnika.

cywilny; obywatelski

Trzy odrębne światy dzielą jeden przymiotnik: civil law w opozycji do criminal law, civil society i civil rights, gdzie obywatel staje naprzeciw państwa, oraz civil engineering, czyli budownictwo lądowe. Czwarte i starsze znaczenie to 'uprzejmy'. Trzymaj go z dala od 'civilian', które znaczy 'niebędący żołnierzem', i od 'civic', które dotyczy powinności obywatela, a nie jego praw.

kodeks (zbiór zasad); kod

W pisarstwie naukowym żyją dwa znaczenia: zbiór reguł (code of conduct, legal code, building code) i system znaków (source code, genetic code). Badania jakościowe dokładają trzecie, i jest ono czasownikowe: 'to code data' znaczy opatrzyć fragmenty etykietami przed analizą, a 'coding' nazywa cały ten etap pracy.

zobowiązywać się; przeznaczać (środki); popełniać (przestępstwo)

Trzy znaczenia i trzy konstrukcje: commit a crime, commit to a course of action (często zwrotnie: we are committed to) oraz commit resources to a project. Pułapką jest pisownia. Litera t podwaja się w committed, committing i committee, ale 'commitment' zachowuje jedno t, bo reguła podwojenia działa tylko przed końcówką zaczynającą się od samogłoski.

komunikować (coś komuś); porozumiewać się

Dwie konstrukcje wykonują dwie różne prace: communicate something to someone to przekaz, a communicate with someone to kontakt. Rzeczownik jest policzalny, gdy znaczy 'wiadomość', i niepoliczalny, gdy znaczy 'proces', a liczba mnoga 'communications' nazywa zwykle infrastrukturę. Częstym błędem jest 'communicate the audience' zamiast 'communicate to'.

koncentrować się (na czymś); gromadzić się w jednym miejscu

Dwa akademickie użycia ciągną w różne strony: 'concentrate on something' to skupić na czymś uwagę, a 'be concentrated somewhere' to występować gdzieś w dużym zagęszczeniu. Chemia dokłada trzecie, czyli stężenie roztworu. Dlatego rzeczownik 'concentration' trzeba czytać z otoczenia. Uwaga na przyimek: uwagę koncentruje się 'on', nie 'in'.

naradzać się; nadawać (tytuł, prawo)

Głowa rodziny, której najbardziej znanym członkiem jest 'conference', a oba wyrazy się rozeszły: 'to confer' znaczy albo naradzać się (the judges conferred), albo nadawać formalnie (the degree conferred on her). Pisownia idzie za akcentem: conferred i conferring podwajają r, bo akcent pada na drugą sylabę, natomiast 'conference' przesuwa akcent na przód i zostawia jedno r.

kontrast, przeciwstawienie; przeciwstawiać sobie (dwie rzeczy)

Rzeczownik bierze 'between' dla dwóch porównywanych rzeczy oraz 'to' albo 'with' w zwrotach 'in contrast to' i 'by contrast with'. Nie istnieje 'in contrast of'. To kolejna para akcentowa: CON-trast w rzeczowniku, con-TRAST w czasowniku. W odróżnieniu od 'compare', które waży podobieństwa i różnice naraz, ten wyraz patrzy wyłącznie na różnicę.

cykl

Prawie zawsze rzeczownik i prawie zawsze z przydawką: business cycle, life cycle, carbon cycle, policy cycle. Przymiotnik to 'cyclical' w użyciu ogólnym i 'cyclic' w tekstach technicznych. Potoczne brytyjskie znaczenie 'rower' jest dla naszych celów innym wyrazem i w artykule zostanie odczytane jako pomyłka.

debata, spór (naukowy)

W prozie naukowej nazywa raczej trwający spór uczonych niż zaaranżowaną dyskusję: the debate over climate attribution, contributions to the debate. Zwroty stałe: there is considerable debate about, hotly debated, much debated. Gdy następuje zdanie podrzędne, przyimek znika: pisze się 'debate whether', nie 'debate about whether'.

mimo czegoś, na przekór czemuś

To przyimek, a nie spójnik, więc bierze rzeczownik albo formę na -ing i nigdy całego zdania: despite the rain, despite arriving late, ale 'although it rained'. Przede wszystkim nigdy 'despite of'. Ta forma jest zlepkiem tego wyrazu z 'in spite of' i stanowi najczęstszy błąd z nim związany. 'Despite the fact that' jest poprawne, lecz rozwlekłe; lepiej napisać 'although'.

wymiar; płaszczyzna (zagadnienia)

Poza geometrią znaczy jedną ze stron problemu: the ethical dimension of the policy. W liczbie mnogiej może za to znaczyć sam rozmiar, jak w 'the dimensions of the housing shortage'. Statystyka używa słowa 'dimensionality' na liczbę zmiennych w zbiorze danych. Nie sięgaj po ten wyraz jako po dostojniejsze 'part': jeśli nie umiesz powiedzieć, o którą stronę rzeczy chodzi, prawdopodobnie chodzi o część.

krajowy, wewnątrzkrajowy; domowy

Dwa znaczenia, które mogą się zderzyć w jednym zdaniu: 'w obrębie kraju' (domestic market, gross domestic product) i 'w obrębie domu' (domestic labour, domestic violence). Ekonomia opiera się na pierwszym, socjologia na drugim, a rozróżnia je wyłącznie otoczenie wyrazu. Przeciwieństwem pierwszego jest 'foreign'. 'Domesticate' należy do zwierząt i roślin i nie idzie tym tropem.

wyłaniać się, ujawniać się

Standardowy czasownik od wyników wyłaniających się z analizy: three themes emerged from the interviews, no clear pattern emerged. Jest nieprzechodni, więc nic niczego nie 'emerges' i nic nie 'is emerged'. Łączy się z 'from'. Uwaga na 'emerging' jako eufemizm: emerging economies, emerging evidence. Zbudowano go na tym samym łacińskim mergere co 'merge' i 'immerse', a przedrostek ex- daje sens wynurzania się z cieczy.

błąd (pomiaru, oszacowania)

W statystyce to wielkość techniczna, a nie zarzut: sampling error, standard error, margin of error. Błędy pierwszego i drugiego rodzaju to wyniki fałszywie dodatnie i fałszywie ujemne, a błąd pomiaru jest oczekiwany i szacowany, zamiast obciążać kogokolwiek winą. Tego wyrazu używa się tam, gdzie odchylenie da się zmierzyć, a 'mistake' tam, gdzie ktoś powinien był wiedzieć lepiej.

etniczny

Odnosi się do wspólnej kultury, języka albo pochodzenia i nie jest synonimem rasy ani narodowości. Rzeczownik to 'ethnicity'. Piśmiennictwo brytyjskie posługuje się zwrotem 'ethnic minority', amerykańskie skłania się ku 'racial and ethnic groups'. Dwóch rzeczy trzeba unikać: użycia tego wyrazu jako rzeczownika o ludziach oraz znaczenia 'obcy, egzotyczny'.

cel ogólny, zamierzenie

Akademickie znaczenie to zamierzenie, a nie bramka w piłce nożnej, i pojawia się zwykle w liczbie mnogiej z zaimkiem dzierżawczym: the study's goals, policy goals. Łączy się z set, achieve, meet i pursue. W parze z 'objective' obowiązuje konwencja: goals są szerokie, objectives szczegółowe i mierzalne. Brytyjska proza naukowa często woli 'aim'.

przyznawać (formalnie); dotacja, grant

Dwa akademickie życia. Jako rzeczownik to pieniądze przyznane na określony cel: apply for a grant, be awarded one, grant-funded work. Jako czasownik znaczy przyznać formalnie, dlatego przyznaje się zgodę i dostęp. Trzecie użycie ustępuje pola w sporze: 'granted that' otwiera ustępstwo, a 'take for granted' znaczy przyjmować coś bez sprawdzania.

stąd, dlatego

Oficjalny łącznik o znaczeniu 'z tego powodu'. To przysłówek, a nie spójnik, więc nie połączy dwóch zdań samym przecinkiem: potrzebny jest średnik albo kropka. Bez trudu otwiera też wyrażenie zupełnie pozbawione orzeczenia, jak 'hence the delay'. Drugie, starsze znaczenie to 'od teraz': five years hence. Nie łącz go z 'therefore' w jednym zdaniu.

hipoteza

Liczba mnoga to 'hypotheses' z końcówką brzmiącą jak -iiz: one hypothesis, two hypotheses. I hipotezę się testuje, nigdy nie dowodzi: praktyka statystyczna pozwala odrzucić hipotezę zerową albo jej nie odrzucić, a nic w tej procedurze niczego nie potwierdza. Łączy się z formulate, test, support i reject. Trzeba ją odróżnić od teorii, czyli wyjaśnienia, które testy już przetrwało.

wdrażać, wprowadzać w życie

To, co dzieje się po podjęciu decyzji politycznej: wprowadzenie jej w życie. Rzeczownik 'implementation' nazywa całą dziedzinę badań poświęconą temu, dlaczego dobre rozwiązania zawodzą w praktyce, więc wyraz waży w naukach społecznych więcej, niż wskazuje jego zwykłe znaczenie. Osobne znaczenie rzeczownikowe to narzędzie i należy raczej do archeologii i rolnictwa.

obciążać (kogoś), wskazywać na czyjś udział

Bez przerwy mylone z 'imply', bo oba karmią rzeczownik 'implication'. 'To implicate' to pokazać, że ktoś lub coś miało udział w czymś złym; 'to imply' to zasugerować bez powiedzenia wprost. Wyniki sugerują, a nie obciążają. 'Implicit', czyli 'niewypowiedziany', należy również do 'imply'. W liczbie mnogiej 'the implications of X' znaczy to, co z czegoś wynika.

narzucać (komuś coś), obkładać (podatkiem)

Łączy się z 'on': impose a tax on imports, impose conditions on a loan. Nigdy nie nakłada się kogoś czymś. To, co narzucone, jest niemile widziane, więc czasownik zawiera ocenę; wyborem neutralnym są 'introduce' albo 'apply'. Modelowanie pożycza go do ograniczeń narzuconych równaniu. Przymiotnik 'imposing', czyli 'okazały, robiący wrażenie', znaczy dziś zupełnie co innego.

integrować, scalać

Bierze 'into', gdy jedno zostaje wchłonięte przez drugie, i 'with', gdy dwie rzeczy łączą się jako równe: integrate the findings into the model, integrate mental health care with primary care. W badaniach nad migracją i edukacją rzeczownik niesie ładunek polityczny, którego czasownik nie ma. Jego przeciwieństwem jest 'segregate', a nie 'disintegrate'.

zachodzący wewnątrz; wewnętrzny (w obrębie organizacji lub badania)

Cała jego siła bierze się z kontrastu z 'external', a metodologia badań korzysta z tej pary nieustannie: internal and external validity, internal and external migration, internal audit. Trafność wewnętrzna pyta, czy badanie zmierzyło to, co deklaruje, w granicach własnego projektu. Warto zauważyć, że 'inner' należy do przestrzeni fizycznej, a ten wyraz do organizacji, systemów i organizmów.

badać, dociekać

W artykule to właśnie robi samo badanie, a czasownik bierze albo dopełnienie, albo zdanie pytajnozależne: investigate the effect of X, investigate whether X holds. Jest mocniejszy niż 'look at' i znacznie słabszy niż 'establish'. Nie istnieje 'investigate about'. Brytyjskie streszczenia często wolą 'examine' albo 'explore', bo policyjne znaczenie tej rodziny brzmi zbyt donośnie.

etat, miejsce pracy; praca zarobkowa

Jedyny całkiem zwyczajny wyraz na tej podliście, a jest tu dlatego, że ekonomia stosowana i socjologia traktują go jako jednostkę analizy: creation, satisfaction, security, on-the-job training. Właśnie to daje mu miejsce na liście. Jest policzalny, a 'work' i 'employment' nie są, więc da się go liczyć, tracić i tworzyć tak, jak tamtych się nie da.

etykieta; opatrywać etykietą, oznaczać (kategorią)

W badaniach najwięcej pracy wykonuje czasownik: 'to label data' to przypisać danym kategorię, a 'labelled data' to materiał, na którym uczy się nadzorowane uczenie maszynowe. Socjologiczna teoria naznaczenia głosi, że sama etykieta zmienia zachowanie, które nazywa. Pisownia brytyjska podwaja l w labelled i labelling, amerykańska zostawia jedno. Wzorzec to 'label X as Y'.

mechanizm

Dwa znaczenia. Jedno to sposób, w jaki coś naprawdę zachodzi, jak w mechanizmie działania leku; drugie to rozwiązanie ustanowione celowo, jak mechanizm finansowania albo mechanizm skargowy. Nauki społeczne dopominają się o mechanizmy przyczynowe, czyli nie o to, czy X powoduje Y, lecz jak. Uwaga na używanie tego wyrazu jako efektownego zamiennika 'way'.

nasuwający się sam, oczywisty na pierwszy rzut oka

Używaj go oszczędnie. 'It is obvious that' mówi każdemu czytelnikowi, któremu oczywiste to nie jest, że jest tępy, a zwykle stoi dokładnie tam, gdzie powinien był stanąć argument. Naprawdę pasuje przy nazwaniu alternatywnego wyjaśnienia, które zaraz się wyklucza: 'the obvious objection is'. W mowie 'obviously' łagodzi twierdzenie, w tekście jest sygnałem ostrzegawczym.

zajmować (miejsce, czas)

Głowa rodziny, ale członkiem, którego naprawdę spotyka się w prozie naukowej, jest 'occupational': occupational health, occupational status, occupational therapy. Czasownik znaczy wypełniać przestrzeń albo odcinek czasu, ewentualnie zająć miejsce siłą. Trzymaj 'occupancy', które należy do budynków, z dala od 'occupation', które znaczy zwykle zawód.

opcja, wariant do wyboru

Policzalny i zwykle w liczbie mnogiej: policy options, the options available. Łączy się z have, offer, consider i rule out. Nie ma własnego czasownika, dlatego lukę wypełniają 'opt for' i 'opt out'. W zestawieniu z 'choice': option to jedna z rzeczy, które można wybrać, a choice to sam akt wyboru. 'Optional' znaczy 'nieobowiązkowy'.

produkcja (wielkość wytworzona); dane wyjściowe

Akcent pada na pierwszą sylabę, a w ekonomii wyraz jest zwykle niepoliczalny: total output, output per worker. Jego przeciwieństwem jest 'input', a ewaluatorzy budują łańcuch inputs, outputs i outcomes, gdzie outputs to, co program wytworzył, a outcomes to, co się dzięki niemu naprawdę zmieniło. Pomylenie tej pary fałszuje obraz osiągnięć programu.

ogólny, łączny; ogółem

Znaczy 'wzięty jako całość'. Działa przed rzeczownikiem (the overall effect, overall satisfaction) i jako przysłówek zdaniowy otwierający podsumowanie. W znaczeniu przymiotnikowym nie może stać po rzeczowniku. Pisze się łącznie: 'over all' to co innego, a brytyjskie 'overalls' to kombinezon roboczy. Używaj go do podsumowania, nie jako wypełniacza przed każdym rzeczownikiem, który wydaje się goły.

równoległy; analogiczny; paralela (między czymś a czymś)

Pułapką jest pisownia: jedno r, potem dwa l, potem jedno l. Odmiana brytyjska zostawia końcowe l pojedyncze, stąd paralleled i paralleling. Poza geometrią znaczy 'zachodzący jednocześnie i niezależnie' (parallel processing, a parallel study) albo bliskie podobieństwo, a rzeczownik bierze 'between': draw a parallel between the two revolutions.

parametr

Dwie pułapki. W statystyce parametr jest własnością całej populacji, szacowaną przez statystykę wyliczoną z próby, a różnica między jednym a drugim to sedno wnioskowania. W użyciu swobodnym liczba mnoga znaczy 'granice', i tu piszący zderzają się z 'perimeter', czyli długością obwodu figury. Jeśli chodzi o granicę, jeden z tych dwóch wyrazów jest niewłaściwy.

faza, etap

Wyraźny etap w czymś, co ma swoją kolejność: phase one, the pilot phase, a phased introduction. Badania kliniczne numerują swoje cyframi rzymskimi, począwszy od I. Jako czasownik żyje w 'phase in' i 'phase out', czyli wprowadzać albo wycofywać stopniowo. Dwie pułapki: homofon 'faze', który znaczy 'zbić z tropu', oraz traktowanie go jak synonimu 'period', w którym nie ma żadnej kolejności.

przewidywać, zapowiadać

Bierze zdanie z 'that' albo dopełnienie: the model predicts that prices will fall albo predicts a fall in prices. W statystyce znaczenie traci jakiekolwiek odniesienie do przyszłości, bo 'predictor' to po prostu zmienna objaśniająca, a 'predicted values' to dopasowane wartości modelu dla przypadków już posiadanych. Wyrazem, który pozostaje związany z czasem i przyszłością, jest 'forecast'.

naczelny, wiodący; dyrektor szkoły; kapitał (bez odsetek)

Bez końca mylone z 'principle', które ma osobne hasło na podliście pierwszej. Ten wyraz jest przymiotnikiem o znaczeniu 'główny' (the principal cause, the principal investigator on a grant) oraz rzeczownikiem oznaczającym dyrektora szkoły albo kwotę pożyczki bez odsetek. Jego brat bywa wyłącznie rzeczownikiem i znaczy 'zasada'. A princiPAL is a PAL; a princiPLE is a ruLE.

uprzedni, poprzedzający

Jako przymiotnik znaczy 'wcześniejszy' i stoi przed rzeczownikiem: prior knowledge, prior agreement, prior conviction. Jako przyimek zawsze 'prior to', nigdy 'prior of', a wiele poradników stylu uważa go za nadęte 'before', więc zachowaj go na sytuacje, w których sama kolejność coś znaczy. Statystyka bayesowska robi z niego rzeczownik: 'the prior' to założenie przyjęte przed obejrzeniem danych.

zawodowy, profesjonalny; specjalista

Trzy zachodzące na siebie znaczenia: opłacany, a nie amatorski; należący do zawodu z wyszkoleniem i samorządem; oraz spełniający standard postępowania, skąd bierze się 'unprofessional'. W badaniach nad ochroną zdrowia i edukacją liczba mnoga rzeczownika oznacza samych praktyków. 'Professional development' znaczy szkolenie, a nie awans, cokolwiek by ten zwrot sugerował.

projekt badawczy, zaplanowane przedsięwzięcie; prognozować (wielkość na przyszłość)

Kolejna para akcentowa: rzeczownik to PRO-ject, czyli zaplanowana praca, a czasownik to pro-JECT, czyli szacować wielkość w przód albo rzucać obraz do przodu. Wielkości opisane jako 'projected' są oszacowaniami, a nie osiągnięciami. W demografii projekcja jest warunkowym pytaniem 'co, jeśli', opartym na podanych założeniach, a nie prognozą tego, co nastąpi.

promować, propagować; awansować

Trzy znaczenia dzielą jedną formę: czynnie wspierać coś (promote health, promote equality), awansować kogoś na wyższe stanowisko oraz reklamować. Badania nad zdrowiem opierają się na pierwszym, a jest ono mocniejsze niż 'encourage', bo zakłada świadomy wysiłek. Wszystkie trzy karmią jeden rzeczownik, 'promotion', więc rozróżnienia musi dokonać otoczenie wyrazu.

reżim; system (regulacyjny, podatkowy)

Dwa odległe znaczenia i jeden wyraz, z którym często się je myli. W polityce znaczy rząd i zwykle niesie krytykę (an authoritarian regime); w prawie i polityce publicznej znaczy system reguł i nie niesie jej wcale (the regulatory regime, the tax regime). Medycyna na kurację ma własny wyraz, 'regimen'. Wymawia się ray-ZHEEM, z akcentem na drugiej sylabie.

rozstrzygać, rozwiązywać (spór)

Akademickie znaczenie to rozstrzygnąć coś spornego: resolve a dispute, resolve an inconsistency in the data. Rzeczownik 'resolution' niesie potem trzy własne znaczenia: formalną uchwałę ciała kolegialnego, rozwiązanie problemu oraz rozdzielczość, czyli szczegółowość, jaką przyrząd potrafi odróżnić. 'Resolve to do something' znaczy 'postanowić stanowczo', a stąd bierze się 'resolute'.

zachowywać, zatrzymywać (u siebie)

Oficjalny zamiennik 'keep' i standardowy czasownik od zatrzymywania ludzi i dokumentów: retain staff, retain students, retain data. 'Retention' jest sztandarowym wskaźnikiem w edukacji i zatrudnieniu. Obejmuje też zachowanie czegoś w pamięci, dlatego rzeczownik pojawia się i w badaniach nad uczeniem się. Nie pozwól mu zsunąć się w 'detain' ani w 'restrain'.

seria, szereg

Liczba pojedyncza i mnoga brzmią tak samo i właśnie na tym ludzie się potykają: jako jeden zbiór wyraz bierze orzeczenie w liczbie pojedynczej, więc 'a series of experiments was carried out'. Wyraz 'serie' nie istnieje. W statystyce 'time series' nazywa dane uporządkowane w czasie i jest osobną dziedziną. Uwaga na wypełniacz, bo 'a series of' to często rozwlekłe 'several'.

statystyka (pojedyncza wielkość z próby); dane statystyczne

Liczba pojedyncza to jedna liczba: albo wielkość przytoczona w argumentacji, albo, technicznie, wielkość wyliczona z próby po to, by oszacować parametr populacji. Liczba mnoga pracuje podwójnie: jest liczbą mnogą tamtego i zarazem nazwą dyscypliny, a dopiero wtedy bierze orzeczenie w liczbie pojedynczej. Dlatego dane bywają mylące, a dziedzina jest działem matematyki.

status; pozycja społeczna

Socjologia używa tego wyrazu jako terminu technicznego: status społeczno-ekonomiczny to standardowa zmienna kontrolna łącząca dochód, wykształcenie i zawód. Gdzie indziej znaczy bieżący stan czegoś (the status of the application) albo formalne umocowanie (charitable status, refugee status). Liczba mnoga to 'statuses'; nie ma żadnego 'stati', bo łacińska liczba mnoga wyglądała identycznie jak pojedyncza.

stres; naprężenie (w materiale); akcent wyrazowy; podkreślać

Trzy żywe znaczenia. Badania nad zdrowiem mają na myśli obciążenie psychiczne, a 'stressor' to jego źródło. Inżynieria ma na myśli siłę na jednostkę powierzchni. W językoznawstwie znaczy przycisk, skąd czasownik 'the author stresses that' oraz rzeczownik nazywający sylabę wymawianą najmocniej. To ostatnie znaczenie tłumaczy, dlaczego kilka haseł na tej liście musi wskazywać miejsce akcentu.

późniejszy, następujący po czymś

Znaczy 'późniejszy w czasie' i nie twierdzi niczego o przyczynie. 'Consequent' z podlisty drugiej znaczy 'wynikający z czegoś'. Napisanie tego wyrazu tam, gdzie chodzi o tamten, ukrywa twierdzenie o przyczynie; napisanie tamtego tam, gdzie zaobserwowano jedynie kolejność, stawia twierdzenie nie do obrony. Przysłówek to 'subsequently', a 'subsequent to' to sztywne 'after'. Pisze się -quent, nie -quant.

suma; kwota

Albo wynik dodawania, albo kwota pieniędzy, a proza naukowa używa trzech utartych zwrotów: 'the sum of', 'a sum of money' oraz 'in sum', czyli 'krótko mówiąc', którym zamyka się wywód. Czasownikiem jest zwykle 'sum up', czyli podsumować. Matematyka bierze na swój rzeczownik 'summation', a tekst pisany krótszy wyraz na relację.

streszczenie, podsumowanie

Przymiotnik jest fałszywym przyjacielem rzeczownika: 'summary dismissal' i 'summary justice' znaczą 'dokonany od razu i bez zwykłej procedury', a nie 'dokonany krótko'. W artykule 'in summary' zamyka wywód, a 'in conclusion' całość tekstu, natomiast streszczenie ma się bronić samo, zamiast towarzyszyć tekstowi. 'Summary statistics' to statystyki opisowe, na przykład średnie.

podejmować się (czegoś); realizować (badanie, przegląd)

Oficjalny czasownik od wykonywania pracy badawczej: undertake a study, a review, an analysis. Jest nieregularny (undertake, undertook, undertaken), a imiesłów bierny to forma, po którą piśmiennictwo sięga najczęściej, jak w 'research undertaken by'. Drugie znaczenie to zobowiązać się formalnie, dlatego 'an undertaking' znaczy zarówno zadanie, jak i zobowiązanie. W części metodologicznej lepszy niż 'do'.