Akademicka lista słów (AWL)

sąsiedni, przyległy

Łączy się z 'to', nigdy z 'of' ani z 'with': the field adjacent to the river. Częste w geografii, anatomii i statystyce, gdzie 'adjacent categories' to kategorie sąsiadujące na uporządkowanej skali. Nie całkiem to samo co 'adjoining', które wymaga wspólnej granicy: to, co jest adjacent, leży obok, ale nie musi się stykać. Prawie zawsze w orzeczniku albo po rzeczowniku, dlatego znacznie częściej pisze się 'the plot adjacent to the road' niż 'the adjacent plot'.

aczkolwiek, choć

Liczy się to, co następuje po tym słowie: przymiotnik, przysłówek albo imiesłów, a nie podmiot z orzeczeniem. 'The results were positive, albeit modest' jest poprawne; 'albeit they were modest' brzmi archaicznie. Stoi po przecinku w środku zdania i nie może go otwierać – i tym różni się od 'although'. Pierwotnie były to trzy wyrazy, 'all be it', stąd jego osobliwy wygląd. Wymawia się trzysylabowo: awl-BEE-it.

zgromadzić; zebrać; zmontować

Dwa znaczenia i oba bywają mylone z 'compile'. Gromadzi się ludzi albo przedmioty w jednym miejscu (a panel was assembled, delegates assembled), a urządzenie montuje się z części. Dokument natomiast kompiluje się ze źródeł. W rozdziałach metodologicznych badacze assemble zbiór danych, korpus albo próbę. Rzeczownik 'assembly' obejmuje i zgromadzenie, i montaż, a w polityce oznacza ciało ustawodawcze.

załamać się; połączyć (kategorie)

W historii i ekonomii pracuje głównie rzeczownik: the collapse of a regime, a currency, a bank, a negotiation. Pisarstwo ilościowe ma drugie znaczenie, które wcale nie jest katastrofą: 'collapsować' kategorie to je scalić, więc 'we collapsed the five response options into three' nie znaczy, że cokolwiek się zepsuło. W pierwszym znaczeniu czasownik jest nieprzechodni, w drugim przechodni.

współpracownik, kolega z pracy

Warty nauczenia jest akademicki użytek cytacyjny: 'Rahman and colleagues (2019) found' to sposób zapisania 'et al.' w toku zdania, i to samo mówi się na głos podczas wystąpienia. Uwaga na pisownię, na której potyka się niemal każdy: c-o-l-l-e-a-g-u-e. Ton jest neutralny lub lekko oficjalny; 'workmate' jest potoczne, a 'co-worker' głównie amerykańskie. Colleague nie musi być przyjacielem: 'a colleague of mine' nic nie mówi o sympatii.

zestawiać, opracowywać (na podstawie źródeł)

Trzeba je odróżnić od 'comprise', do którego jest podobne, a znaczy co innego: listę kompiluje się ze źródeł, natomiast lista składa się ze swoich pozycji. W zestawieniu z 'assemble' decyduje materiał: informacje się kompiluje, ludzi albo części się gromadzi lub montuje. Łączy się z list, report, database, bibliography, index, statistics i dossier. W informatyce znaczy przetłumaczyć kod źródłowy na działający program, dlatego 'the code compiles' nie ma dopełnienia.

pojmować, ujmować (coś jako)

W prozie naukowej pojawia się niemal zawsze jako 'conceive of X as Y' albo w stronie biernej 'is best conceived as' – tak zapowiada się definicję, którą się przyjmuje. Samo czynne 'we conceive a plan' jest rzadkie i brzmi literacko. Trzeba liczyć się ze znaczeniem biologicznym, czyli 'począć dziecko', o tej samej formie. Z rodziny znacznie częściej pisze się 'concept', 'conception' i 'conceptual'. Pisownia idzie według wzoru c-e-i.

przekonać

Staranny podział jest taki: convince a person that something is so, ale persuade a person to do something – przekonanie wobec działania. Wzorce to 'convince someone that' i 'convince someone of something', a dopełnieniem jest osoba, więc dane nie przekonują twierdzenia. Najczęściej napiszesz przymiotnik: a convincing argument, convincing evidence. 'Unconvincing' to standardowy, uprzejmy sposób odrzucenia argumentu w recenzji.

obniżać; przygnębiać

W ekonomii to neutralne słowo oznaczające spychanie wielkości w dół: tariffs depress trade, a glut depresses prices, a recession depresses wages. Nic tu nie dotyczy nastroju. Znaczenie nastrojowe wychodzi zwykle w przymiotniku 'depressed' albo rzeczowniku 'depression', a 'depression' to zarazem ekonomiczny termin na ciężki i długotrwały kryzys, więc rozstrzyga wyłącznie kontekst. Trzecie, mechaniczne znaczenie to wcisnąć klawisz lub pedał.

napotkać, natknąć się na

W odróżnieniu od 'meet' zakłada, że nic nie było umówione, a w odróżnieniu od 'run into' jest dość oficjalne, by użyć go w artykule. Jego akademickie połączenia są niemal wyłącznie negatywne: encounter problems, difficulties, obstacles, resistance, opposition, delays. Rzeczownik ma tę samą formę i jest terminem technicznym w medycynie i socjologii: 'clinical encounter' to pojedyncza wizyta, a codzienne 'encounters' to nieplanowane spotkania nieznajomych.

ogromny

Jedyne hasło z tej podlisty, przed którym ostrzegają poradniki stylu: jest emfatyczne zamiast wyważone, dlatego recenzenci często proszą o 'substantial', 'considerable' albo konkretną liczbę. Tam, gdzie pasuje, łączy się z variation, potential, implications, pressure i range. Nie sięgaj po 'enormity' jako jego rzeczownik: w starannym użyciu znaczy to wielką nikczemność, a rzeczownikiem rozmiaru jest 'enormousness' albo, lepiej, przeformułowanie. Przysłówek 'enormously' dobrze łączy się ze stopniem wyższym: enormously more expensive.

mający się ukazać; skłonny udzielić informacji

Trzy znaczenia, wszystkie akademickie. W bibliografii '(forthcoming)' stoi w miejscu roku przy tekście przyjętym, lecz jeszcze niewydrukowanym. Pieniądze albo wsparcie, które są 'not forthcoming', nigdy się nie zmaterializowały. Osoba 'not forthcoming' zatrzymuje informacje dla siebie. W dwóch ostatnich znaczeniach przeczenie jest znacznie częstsze niż twierdzenie, dlatego 'no explanation was forthcoming' czyta się o wiele częściej niż wersję twierdzącą.

skłaniać się (ku); opadać, nachylać się

W artykułach naprawdę spotyka się osłabiające 'be inclined to': 'we are inclined to accept the second explanation' mówi ostrożnie, że się je przyjmuje, i zostawia margines na pomyłkę. Samo czynne 'I incline to that view' jest możliwe, ale brzmi staroświecko. Rzeczownik 'inclination' znaczy skłonność, a osobne znaczenie fizyczne daje stok, kąt i nachylenie osi ziemskiej. W czasowniku akcent pada na drugą sylabę.

uczciwość, prawość; nienaruszalność

Dwa znaczenia, które łączy tylko łaciński rdzeń. Moralne należy do słownictwa instytucjonalnego: 'academic integrity' to oficjalna nazwa nieplagiatowania i nieściągania, a 'research integrity' obejmuje rzetelne postępowanie z danymi. Strukturalne łączy się z 'of' i oznacza całość: the integrity of the sample, of a dataset, of a bridge. Oba są niepoliczalne, więc bez liczby mnogiej i bez rodzajnika. Pokrewny przymiotnik to 'integral', ale przesunął się ku znaczeniu 'zasadniczy' i nie jest przymiotnikiem żadnego z nich.

wewnętrzny, samoistny

Żyje w stałej parze z 'extrinsic': motywacja wewnętrzna bierze się z samej czynności, zewnętrzna z nagrody spoza niej. Łączy się z 'to': a risk intrinsic to the procedure. Blisko mu do 'inherent' z podlisty 9, a praktyczna różnica polega na tym, czemu każde z nich się przeciwstawia: 'inherent' przeciwstawia się temu, co nabyte lub przypadkowe, a to słowo temu, co zewnętrzne lub instrumentalne. Dlatego 'intrinsic value' i 'extrinsic reward' są stałymi terminami, a 'inherent reward' brzmi nieidiomatycznie.

powoływać się na, przywoływać

Do rozwikłania jest pomyłka z 'evoke'. Powołujemy się na ustawę, klauzulę, precedens, doktrynę albo myśliciela, żeby uzasadnić stanowisko; fotografia natomiast przywołuje nastrój (evokes). Łączy się z principle, right, article, precedent, clause, doctrine, privilege, a w argumentacji z mechanizmem wyjaśniającym wynik. Osobne znaczenie informatyczne to wywołanie funkcji albo polecenia. Rzeczownik to 'invocation'.

nakładać (podatek), pobierać; opłata

Nakłada wyłącznie władza, a czasownik łączy się z 'on': a duty is levied on imports, a charge on sugary drinks. Teksty z zakresu polityki publicznej wolą stronę bierną, więc 'a levy was imposed' i 'duties were levied' to formy do zapamiętania. Identyczny rzeczownik jest policzalny i bardzo częsty w polityce podatkowej i środowiskowej. Czas przeszły to 'levied', nie 'levyed'. Nie mylić z homofonem 'levee', czyli wałem przeciwpowodziowym. Historyczne znaczenie, zaciągać wojsko, przetrwało w dawniejszych źródłach.

podobnie, tak samo

To przysłówek łączący, a nie spójnik, więc nie może połączyć dwóch zdań samym przecinkiem: przed nim stawia się kropkę albo średnik. Dwa zastosowania. 'Do likewise' znaczy postąpić tak samo i jest starszym użyciem. Na początku zdania 'Likewise,' dodaje punkt równoległy, blisko 'similarly', i w odróżnieniu od 'moreover' twierdzi, że nowy punkt odpowiada poprzedniemu, a nie że go przewyższa. Może też stać w środku zdania, po podmiocie. Jedno słowo, nigdy dwa.

niemniej jednak, mimo to

Dziś pisane łącznie; trzywyrazowa pisownia 'none the less' to dawniejsza forma brytyjska, która wygląda już przestarzale. To przysłówek, nie spójnik, i sam nie połączy dwóch zdań: przed nim stawia się kropkę albo średnik, albo łączy się go z 'but'. Pozycja jest swobodna: na początku zdania, po podmiocie albo na końcu. Wymienne z 'nevertheless' i o stopień bardziej oficjalne niż 'still'. Ustępuje wobec poprzedniego punktu, zamiast mu zaprzeczać.

pomimo

Rzadki angielski przyimek, który może stać zarówno przed swoim rzeczownikiem, jak i po nim: 'notwithstanding these objections' i 'these objections notwithstanding' są równie poprawne, przy czym drugie brzmi bardziej oficjalnie i literacko. Nigdy nie stawia się po nim 'of'. Jest mocno prawnicze: 'notwithstanding clause' uchyla inne postanowienia, a wyraz może też rządzić zdaniem z 'that'. Trzymaj go z dala od 'nevertheless', które jest przysłówkiem łączącym dwa zdania, a nie przyimkiem rządzącym rzeczownikiem.

dziwny; nieparzysty

Trzy niepowiązane rzeczy dzielą tę formę. 'Dziwny' to znaczenie potoczne. W matematyce przeciwstawia się 'even'. Najważniejsza przy lekturze badań jest liczba mnoga 'odds', termin techniczny oznaczający stosunek szansy, że coś nastąpi, do szansy, że nie nastąpi; dlatego 'odds ratio' w epidemiologii nie jest tym samym co iloraz ryzyka i nie wolno go tak czytać. Dwa dalsze zwroty: 'twenty-odd years' znaczy dwadzieścia kilka, a 'the odd exception' to wyjątek sporadyczny, nie dziwny.

trwający, bieżący

Jedno słowo; pisownia z łącznikiem, 'on-going', jest przestarzała. Działa zarówno przed rzeczownikiem, jak i po 'be': an ongoing debate, the review is ongoing. Rozdziały metodologiczne używają go do prac trwających po zamknięciu tekstu. Warto ostrzec stylistycznie: często jest pustym wypełniaczem, bo 'ongoing research' i 'research' zwykle znaczą to samo. Zostaw je tylko tam, gdzie kontrast z pracą zakończoną albo porzuconą naprawdę coś wnosi.

panel (dyskusyjny), gremium ekspertów; płyta

Znaczenie, które zaskakuje uczących się, jest statystyczne. 'Panel data' i 'panel study' oznaczają, że te same jednostki obserwuje się wielokrotnie w czasie, i to odróżnia je od przekroju; nikt w takim panelu nie jest ekspertem ani sędzią. Gdzie indziej to zespół albo komisja: an expert panel, a review panel, a panel discussion. Trzecie znaczenie jest materialne: a solar panel, a wall panel. Czasownik 'to panel' należy tylko do tego ostatniego.

utrzymywać się; upierać się

Dwie konstrukcje niosą dwa znaczenia. Bez dopełnienia znaczy trwać, i to jest użycie akademickie: the gap persisted, symptoms persist, the effect persisted after controls. Z 'in' albo 'with' i osobą w podmiocie znaczy uporczywie przy czymś obstawać i niesie lekką dezaprobatę. Przymiotnik 'persistent' i rzeczownik 'persistence' są częstsze niż czasownik, a oba skłaniają się ku opisowi czegoś niepożądanego, co nie chce ustąpić.

stawiać (pytanie), stwarzać (zagrożenie)

To czasownik, po który angielszczyzna naukowa sięga tam, gdzie uczący się bierze 'make'. Stawia się pytanie, a zagrożenie stanowi ryzyko; żadnego z nich się nie 'robi'. Pełny zestaw połączeń: pose a question, a problem, a challenge, a threat, a risk, a dilemma, a difficulty. 'Raise' pasuje do pytania, ale nie do zagrożenia. Dwa dalsze znaczenia do rozpoznania: 'to pose as someone' to podawać się za kogoś, a 'to pose for a portrait' to pozować.

niechęć, opory

Łączy się z 'to' i bezokolicznikiem, nigdy z rzeczownikiem odczasownikowym: a reluctance to report, a nie a reluctance in reporting. Jest niepoliczalne i zwykle poprzedzone określnikiem miary: some, a certain, considerable, marked. Pisarstwo badawcze używa go do nazwania bariery: reluctance to seek help, to disclose income, to be recorded. Przymiotnik 'reluctant' jest znacznie częstszy, więc ciężkie zdanie zbudowane na rzeczowniku zwykle lepiej przebudować na nim.

tak zwany

Pisane z łącznikiem i tylko przed rzeczownikiem; dwuwyrazowe 'so called' po czasowniku to inna konstrukcja. Zwykle niesie sceptycyzm i wyraża dystans piszącego wobec etykiety wybranej przez kogoś innego, dlatego 'the so-called reforms' jest krytyką. Matematyka i fizyka używają go dodatkowo neutralnie, żeby zasygnalizować termin fachowy przy pierwszym wystąpieniu. Ponieważ już zaznacza etykietę jako cudzą, dokładanie do tego cudzysłowu jest zbędne.

prosty, nieskomplikowany

Jedno słowo, nigdy z łącznikiem ani rozdzielone. Piszący akademicko sięgają po przeczenie znacznie częściej niż po twierdzenie: 'the interpretation is not straightforward' to przyjęty, powściągliwy sposób powiedzenia, że wynik trudno wyjaśnić, i jest uprzejmiejszy niż nazwanie go mętnym. Drugie znaczenie opisuje osobę albo odpowiedź jako po prostu szczere. Lepsze niż 'simple', które może zabrzmieć, jakby się problem pomniejszało. Przysłówek to 'straightforwardly'.

przechodzić (zabieg, zmianę)

Nieregularny, a formy zwodzą: underwent, undergone. Podmiotem jest to, na czym się działa, a nie ten, kto działa, więc czasownik niesie już sens bierny i prawie nigdy nie stawia się go w stronie biernej. Łączy się z treatment, surgery, screening, training, testing, change, transformation i revision. To, co następuje, jest z reguły narzucone albo znoszone, a nie przyjemne, dlatego 'undergo a holiday' jest błędne, choć gramatyka wygląda poprawnie.

dzięki któremu, na mocy którego

Przysłówek względny zastępujący 'by which', dlatego nigdy nie otwiera zdania i zawsze następuje po rzeczowniku nazywającym rozwiązanie: a system whereby, a scheme whereby, a mechanism whereby, a process whereby. Nigdy nie stawia się przed nim przyimka. Nie mylić z 'whereas', które zestawia dwa fakty, ani z 'wherein', które znaczy 'w którym'. Jeśli nie ma takiego rzeczownika, do którego mogłoby się odnieść, zdanie domaga się 'so that' albo 'in which'.