Akademicka lista słów (AWL)

analizować

Zachowano tu pisownię brytyjską (amerykańska: analyze). W artykułach częściej spotyka się rzeczownik niż czasownik, więc warto zapamiętać parę: one analysis, two analyses. Łączy się z data, results, samples i trends; analizuje się coś w jakimś celu, dlatego zdanie zwykle domaga się dalszej części mówiącej, co analiza wykazała.

podejście

W prozie naukowej to zwykle rzeczownik i łączy się z 'to', a nie z 'for': an approach to measuring poverty. Podejście się przyjmuje, obiera albo rozwija, a bywa qualitative, systematic lub novel. Jako czasownik znaczy zbliżać się do czegoś albo zabierać się do czegoś.

obszar, dziedzina

Przez pisarstwo naukowe przewijają się trzy znaczenia: dziedzina badań (research areas), miejsce (rural areas) oraz zmierzona powierzchnia (the area of the sample). Uwaga na 'in the area of' jako wypełniacz: 'in the area of education' niemal zawsze znaczy po prostu 'in education'.

oceniać, dokonywać oceny

Mocniejsze niż 'judge', bo zakłada kryteria: ocenia się coś wobec przyjętego standardu. Łączy się z impact, risk, performance i needs, a także z pytaniem zależnym wprowadzonym przez 'whether'. W brytyjskiej edukacji rzeczownik 'assessment' nazywa również same prace zaliczeniowe i egzaminy.

zakładać, przyjmować (za punkt wyjścia)

Nie jest wymienne z 'presume'. Coś się assume po to, żeby zbudować na tym argument, niezależnie od tego, czy jest prawdopodobne; presume znaczy przyjąć coś dlatego, że dowody czynią to prawdopodobnym. Drugie znaczenie to wziąć na siebie: assume responsibility, assume a role. Rzeczownik 'assumption' to forma pisana najczęściej.

władza; organ władzy; autorytet

O znaczeniu zwykle rozstrzyga liczba: 'the authorities' to organy urzędowe, a nie eksperci. W źródłach brytyjskich 'the local authority' oznacza radę gminy. Jest jeszcze znaczenie eksperckie, policzalne i łączące się z 'on': an authority on medieval law.

dostępny

Robocze określenie danych i zasobów: publicly available data, the available evidence, made available to. Nietypowo dla przymiotnika stoi też po rzeczowniku w utartych zwrotach takich jak 'the data available' i 'the best evidence available'. Rzeczownik to 'availability'.

korzyść; świadczenie

Argumentacja naukowa waży koszty wobec korzyści, więc oba słowa chodzą w parze. Jako czasownik łączy się z 'from' tylko w jedną stronę: people benefit from a policy, a policy benefits people. W angielszczyźnie brytyjskiej samo 'benefits' często oznacza zasiłki. Pisownia: benefited i benefiting zachowują jedno t.

pojęcie, koncepcja

Concept to idea, którą można zdefiniować i o którą można się spierać, a nie myśl, która akurat przyszła komuś do głowy. Wzorzec brzmi 'the concept of X', nigdy 'concept about'. Przymiotniki trzeba trzymać osobno: 'conceptual' dotyczy idei, a 'conceivable' znaczy możliwy.

składać się (z)

Prawie zawsze 'consist of'; rzadsze 'consist in' znaczy, że w czymś tkwi istota rzeczy. Dwa błędy są częste i oba podstawowe: czasownik nie ma strony biernej, więc 'is consisted of' jest błędem, i nie ma formy ciągłej, więc 'is consisting of' również. Bliskoznaczne 'comprise' tradycyjnie obywa się bez 'of', a wielu redaktorów wciąż odrzuca 'is comprised of'.

stanowić; składać się na (całość)

Słowo, które uczący się rozpoznają, ale prawie nigdy sami go nie użyją. Dwa zastosowania: podawanie udziału (women constitute 60% of the sample) oraz uznawanie czegoś za coś w wywodzie prawniczym lub urzędowym (this constitutes a breach). Nie łączy się z 'of' i nie ma formy ciągłej.

kontekst

Zawsze trzeba go zakotwiczyć, bo słowo jest tak ogólne, że czytelnik nie uzupełni brakującej informacji: in the context of, in a clinical or historical context, taken out of context. Kiedy pada 'in this context', czytelnik powinien umieć nazwać ten kontekst; jeśli nie umie, wykreśl to zdanie jako pusty łącznik.

umowa, kontrakt

Akcent przesuwa się wraz z częścią mowy: rzeczownik to CON-tract, ale czasownik con-TRACT znaczy kurczyć się albo zarazić się chorobą. Połączenia są utarte: umowę się sign, enter into, breach albo terminate, a pracownicy są 'on' lub 'under' contract.

tworzyć, kreować

Jedno z nielicznych słów z podlisty 1, które jest zarazem zwykłą angielszczyzną codzienną, i dlatego bywa rozciągane na 'make', 'cause' i 'produce'. W pisarstwie badawczym lepszy jest czasownik dokładniejszy: dane się zbiera, a nie tworzy, zmienne się konstruuje, problemy są przez coś powodowane. Zostaw 'create' dla rzeczy naprawdę nowych, takich jak miejsca pracy, kategorie albo ramy pojęciowe.

dane

Kwestia użycia, którą wychwyci każdy recenzent. Ściśle rzecz biorąc to liczba mnoga łacińskiego 'datum', więc 'the data show' i 'these data' są tym, czego wciąż wymaga większość czasopism ścisłych. W prozie ogólnej i w dużej części nauk społecznych przyjmuje się już rzeczownik niepoliczalny: 'the data is'. Polskie 'dane' jest plurale tantum, więc w polszczyźnie tego wyboru nie ma – w angielskim trzeba go świadomie dokonać i trzymać się go w całym tekście. Liczba pojedyncza 'datum' przetrwała głównie w geodezji.

definiować, podawać definicję

Ruch otwierający większość artykułów, o jednym wzorcu: define A as B, nigdy 'define A like B'. Imiesłów 'defined' znaczy też wyraźnie zarysowany, jak w a well-defined boundary, a 'by definition' sygnalizuje, że twierdzenie wynika z samego znaczenia słów.

czerpać, wyprowadzać (z czegoś); pochodzić

Częste w lekturze, rzadkie we własnym pisaniu studentów. Działa w dwie strony: czynne 'derive X from Y' znaczy uzyskać albo wyliczyć X z Y, natomiast 'derive from' i 'be derived from' znaczą brać w czymś początek. W matematyce znaczy dojść do wyniku, rozumując z przesłanek.

rozdzielać, rozprowadzać

W statystyce dominuje imiesłów i jest niemal terminem technicznym: residuals are normally distributed, income is unevenly distributed. Prostsze znaczenie to rozdać, a w pisarstwie badawczym pojawia się ono prawie zawsze w stronie biernej ('questionnaires were distributed'). Akcent pada na drugą sylabę: dis-TRIB-ute.

gospodarka

Warto uporządkować całą rodzinę, bo trzy jej człony są na tyle bliskie, że łatwo je pomylić: the economy to system, economics to dyscyplina akademicka, 'economic' znaczy gospodarczy, a 'economical' – oszczędny w eksploatacji. An economic decision dotyczy gospodarki, an economical one pozwala zaoszczędzić.

środowisko; otoczenie

O znaczeniu decyduje rodzajnik. 'The environment' z rodzajnikiem określonym to świat przyrody; 'an environment' to zespół warunków otaczających, jak w a competitive business environment albo a supportive learning environment. Przymiotnik 'environmental' niemal zawsze wskazuje na pierwsze znaczenie.

ustanawiać, powoływać; ustalać (fakt)

Dwa zastosowania warte rozdzielenia, bo jedno jest twierdzeniem znacznie mocniejszym od drugiego. Powoływanie: the committee was established in 1998. Dowodzenie: the study establishes a link. Jeśli dowody są korelacyjne, trzeba zejść do 'suggests' albo 'indicates'. 'Well-established' znaczy powszechnie przyjęty, a nie po prostu stary.

szacować, oceniać w przybliżeniu

Wymowa zmienia się między częściami mowy: czasownik kończy się na /-eɪt/ (ESS-ti-mejt), rzeczownik na zredukowane /-ət/ (ESS-ti-mut), a akcent się nie przesuwa. Użycie naukowe jest niemal zawsze osłabione: estimated at, it is estimated that, a conservative estimate. W statystyce estimate to rzecz techniczna, wartość wyliczona z próby, a nie zgadywanie.

widoczny, oczywisty

W artykułach niemal zawsze stoi po czasowniku: this pattern is evident in Table 3, it soon became evident that. Uwaga na przysłówek, bo 'evidently' w mowie zwykle znaczy 'podobno', a nie 'oczywiście'. Pokrewny rzeczownik 'evidence' jest niepoliczalny: evidence suggests, nigdy 'an evidence' ani 'evidences'.

eksportować, wywozić

Kolejna para akcentowa: czasownik to ex-PORT, rzeczownik EX-port, jak w 'oil exports fell'. Przeciwieństwem jest 'import'. Informatyka zapożyczyła to słowo na zapis danych w formacie czytelnym dla innego programu i wielu uczących się spotyka najpierw właśnie to znaczenie, więc trzeba sprawdzać, o które chodzi w tekście.

czynnik

Samo w sobie prawie puste, więc zawsze trzeba powiedzieć jaki: a key factor, a contributing factor, a risk factor, a decisive factor. Łączy się z 'in', a nie z 'of' (a factor in the decline); 'a factor of' należy do matematyki. Wyliczenie 'several factors' bez ich nazwania to najczęstszy sposób na stratę punktów w zakończeniu.

finansowanie; finanse

Nie ma liczby mnogiej, kiedy nazywa dziedzinę albo środki (public finance, raise finance), ale liczba mnoga 'finances' oznacza pieniądze, którymi ktoś faktycznie dysponuje. Bywa też czasownikiem w znaczeniu opłacać. Warto porównać 'financial', przymiotnik ogólny, z 'fiscal', które odnosi się wyłącznie do podatków i wydatków państwa.

wzór; formuła

Konkurują dwie formy liczby mnogiej: 'formulae' jest preferowane w matematyce i naukach ścisłych, 'formulas' wszędzie indziej. Poza matematyką znaczy ustalony sposób postępowania, jak w a funding formula albo a formula for success. Pokrewny czasownik to 'formulate', czyli wyrażać coś precyzyjnie.

funkcja; przeznaczenie

Słowo obejmuje przeznaczenie (the function of the kidney), zależność matematyczną (y is a function of x) oraz zwrot 'as a function of', czyli 'w zależności od'. Bywa też czasownikiem, bardziej oficjalnym odpowiednikiem 'work'. Przymiotnik 'functional' znaczy działający albo zrobiony do użytku, a nie na pokaz.

identyfikować, wyodrębniać

Standardowy czasownik do relacjonowania, co dane badanie znalazło: the review identified three patterns. Dwa inne wzorce zmieniają znaczenie: 'identify X as Y' klasyfikuje, a 'identify with' znaczy utożsamiać się z czymś. W piśmiennictwie o ochronie danych kluczowy jest termin 'identifiable', czyli dane pozwalające ustalić czyjąś tożsamość.

dochód

Nie ma liczby mnogiej, kiedy mowa o nim ogólnie (household income rose), ale przybiera ją przy porównywaniu grup (families on low incomes). Trzeba odróżnić 'salary', stałe wynagrodzenie od jednego pracodawcy, 'wage', płacone godzinowo lub tygodniowo, oraz 'revenue', czyli wpływy organizacji. 'Disposable income' to dochód pozostający po opodatkowaniu.

wskazywać (na coś), świadczyć o

Osłabiacz pierwszego wyboru: 'the results indicate that' twierdzi znacznie mniej niż 'prove', a nawet mniej niż 'show', i dlatego jest właściwym czasownikiem dla wyników korelacyjnych. 'Indicative of' znaczy typowy dla czegoś albo na coś wskazujący. W angielszczyźnie brytyjskiej 'indicator' to również kierunkowskaz w samochodzie, co nie ma nic wspólnego ze znaczeniem naukowym.

jednostka, pojedyncza osoba

W pisarstwie naukowym częściej występuje jako przymiotnik (individual differences, individual cases) niż jako rzeczownik. Jako rzeczownik jest oficjalny i lekko kliniczny: standardowy przy uczestnikach badania, ale w zwykłej prozie lepiej czyta się 'people', a używanie 'individual' jako dostojniejszego synonimu 'person' to częsta przesada.

interpretować, objaśniać

Nie 'translate', choć pomyłka jest zrozumiała: an interpreter tłumaczy ustnie, a interpret znaczy wyjaśniać, co coś znaczy. Wyniki bywają 'open to interpretation' i należy je 'interpret with caution'; 'interpret X as Y' przypisuje komuś określony odczyt, więc w wywodzie trzeba go używać ostrożnie.

obejmować, angażować

Dwa wzorce o różnych znaczeniach. 'The process involves heating the sample' włącza coś jako etap i wymaga formy na -ing, nigdy bezokolicznika. 'Involve someone in something' wciąga do czegoś osobę. Uwaga na imiesłów: 'the parties involved' to strony, których rzecz dotyczy, ale 'an involved argument' to wywód zawiły.

kwestia, zagadnienie; numer (czasopisma)

Na tyle szerokie, że bywa mgliste, więc trzeba je uściślić: raise an issue, a key issue in, address the issue of. Nazywa też pojedynczy numer czasopisma (volume 12, issue 3), co ma znaczenie przy zapisie bibliograficznym. Używanie go jako uprzejmego zamiennika 'problem' zaciera to, o co naprawdę chodzi.

praca (najemna); siła robocza

Zachowano pisownię brytyjską (amerykańska: labor). W ekonomii nazywa czynnik produkcji i idzie w parze z kapitałem: labour costs, the labour market, division of labour. Pisane wielką literą, Labour to brytyjska partia polityczna. Znaczy też poród ('in labour'), a 'to labour a point' to rozwodzić się nad czymś do znudzenia.

prawny; legalny

Dwa znaczenia, które rozdzielają przeciwieństwa: 'legal proceedings' dotyczy prawa i przeciwstawia się non-legal, natomiast 'it is legal to' znaczy dozwolony i przeciwstawia się illegal. Trzeba odróżnić 'lawful', brzmiące bardziej moralnie 'zgodny z prawem', oraz 'legitimate', czyli uzasadniony, co wcale nie musi dotyczyć prawa.

stanowić prawo, uchwalać ustawy

Najrzadszy wyraz hasłowy na tej podliście i taki, który znacznie częściej spotyka się jako rzeczownik: 'legislation' to prawodawstwo jako całość i jest niepoliczalne, więc nigdy 'legislations', a 'legislature' to organ ustawodawczy. Czasownik jest zwykle nieprzechodni: parlament legislates on, for albo against czegoś, a 'legislate a law' jest błędem. Użycie przechodnie istnieje w utartych zwrotach (you cannot legislate morality), ale we własnym tekście lepiej go unikać.

główny, poważny (co do skali)

Znaczeniowo porównawcze, ale nigdy nie łączy się z 'more' ani z 'than': pisze się 'a major factor', a nie 'more major'. Przeciwieństwem jest 'minor'. Na uczelniach amerykańskich bywa też rzeczownikiem i czasownikiem oznaczającym kierunek główny studenta ('to major in biology'), tam gdzie angielszczyzna brytyjska mówi 'read' albo 'do a degree in'.

metoda

W artykule sekcja Methods podaje dokładnie, co zrobiono. Mieszają się tu trzy słowa: a method to konkretna procedura, 'methodology' to uzasadnienie doboru metod (i bywa nadużywane jako dostojniejsze słowo na metodę), a 'technique' to praktyczna umiejętność. Połączenia: a qualitative method, the method used, by this method.

zachodzić, występować

Bardziej oficjalny odpowiednik 'happen' z dwoma twardymi ograniczeniami: nie przyjmuje dopełnienia i nie ma strony biernej, więc 'was occurred' jest zawsze błędem. Drugie znaczenie to występować naturalnie (the mineral occurs in volcanic rock), a 'it occurred to me' znaczy, że komuś przyszła myśl do głowy. Podwojone r: occurred, occurring, occurrence.

procent

Pisane łącznie w uzusie amerykańskim, a w tekstach brytyjskich często rozdzielnie, 'per cent'; symbol % jest standardem w tabelach i coraz częściej w prozie. Rozróżnieniem, które zmienia liczby, jest 'percentage point': wzrost z 4% do 6% to dwa punkty procentowe, ale pięćdziesiąt procent wzrostu, a doniesienia mylą jedno z drugim bez przerwy.

okres

Znaczenie naukowe to odcinek czasu: over a five-year period, during the interwar period. Inne znaczenia są w codziennej angielszczyźnie wszędzie, a jedno należy do jednej odmiany: w angielszczyźnie amerykańskiej period to kropka na końcu zdania. 'Periodic' znaczy powracający w odstępach, a 'periodical' to czasopismo.

polityka (jako plan działania)

Jest niepoliczalne przy ogólnej działalności (housing policy, policy makers), a staje się policzalne przy konkretnym rozstrzygnięciu (a policy on smoking). To fałszywy przyjaciel dla użytkowników języków, w których jedno słowo obejmuje i policy, i politics, jak francuskie 'politique' czy niemieckie 'Politik': politics to walka o władzę, policy to plan. Nazywa też umowę ubezpieczenia.

zasada

Stale mylone z 'principal'. To słowo jest wyłącznie rzeczownikiem i znaczy zasadę albo przekonanie; 'principal' to przymiotnik 'główny' oraz rzeczownik oznaczający dyrektora szkoły lub kwotę pożyczonego kapitału. Podpowiedź pamięciowa brzmi: princiPLE to ruLE. Warto też odróżnić 'in principle', czyli w teorii, od 'on principle', czyli z przekonania.

przystępować (do czegoś), postępować dalej

Pisane przez -ceed, inaczej niż 'precede', które brzmi podobnie, a znaczy coś zupełnie innego: poprzedzać. Rzeczowniki też się rozchodzą: 'proceeds' z akcentem na PRO- to uzyskane pieniądze, a 'proceedings' to sformalizowany ciąg zdarzeń albo wydane materiały konferencyjne. Wzorce: proceed to do, proceed with something.

proces

'In the process of' mówi, że coś właśnie trwa; 'a process of' nazywa mechanizm. Istnieje też czasownik: przetwarzać dane albo rozpatrywać wniosek. Uwaga na liczbę mnogą 'processes', której ostatnia sylaba brzmi -iz. Lepiej unikać rozdętego 'the learning process' tam, gdzie samo 'learning' niesie to samo.

wymagać

Cięższe niż 'need', bo wymaga reguła albo instytucja. Wzorce: require someone to do X, be required for lub by something, a w tekstach oficjalnych zdanie w trybie łączącym, 'requires that the sample be random'. Rzeczownik 'requirement' spotyka się w programach zajęć i w konkursach grantowych.

badania naukowe

W angielszczyźnie niepoliczalne, na czym potykają się użytkownicy języków mających policzalny odpowiednik: pisze się 'research shows', 'a piece of research', 'research projects', ale nigdy 'a research' ani 'researches'. Akcent zależy od odmiany: RE-search jest częste w amerykańskiej, re-SEARCH w brytyjskiej. Jako czasownik przyjmuje dopełnienie bliższe, 'to research a topic'; jako rzeczownik łączy się z 'on' albo 'into'.

odpowiadać (na), udzielać odpowiedzi

Przed dopełnieniem wymaga 'to': respond to a question, nigdy 'respond a question'. W pisarstwie badawczym znaczy też odpowiadać na leczenie, jak w 'patients responded well to the drug', i daje 'respondent', standardowe określenie osoby wypełniającej ankietę, oraz 'response rate', czyli odsetek tych, którzy odpowiedzieli.

rola

Utarta rama to 'play a role in', a nie 'make' ani 'take' a role in, a określenia są konwencjonalne: a key, central albo limited role. Nie należy zsuwać go w stronę homofonu 'roll'. W naukach społecznych to termin techniczny na zachowanie oczekiwane od danej pozycji, jak w 'gender roles'.

sekcja, część (tekstu)

Słowo porządkujące dokumenty, pisane wielką literą, gdy numeruje część: as discussed in Section 3. Ustawy używają go tak samo, 'section 12 of the Act'. W naukach przyrodniczych to również powierzchnia przekroju, a cross-section of the stem, a stąd 'a cross-section of the population' oznacza próbę reprezentatywną dla ludności.

sektor

Pisarstwo ekonomiczne dzieli działalność na sektor publiczny i prywatny oraz na sektory: pierwszy, drugi i trzeci. Trzeba je trzymać z dala od 'section', czyli części dokumentu albo przedmiotu, i od 'industry', czyli pojedynczej branży: sektor ochrony zdrowia mieści wiele branż.

istotny statystycznie; znaczący

Najczęściej źle odczytywane słowo tej podlisty. W zwykłej prozie znaczy ważny, ale w statystyce 'a significant difference' mówi tylko tyle, że wynik byłby mało prawdopodobny, gdyby nic się nie działo, zwykle przy p poniżej 0,05, a w dostatecznie dużej próbie istotny statystycznie bywa efekt maleńki i bezużyteczny. Jeśli chodzi o ważność, napisz 'substantial' albo 'considerable'; jeśli o wynik testu, napisz 'statistically significant' i podaj wielkość efektu.

podobny (do)

Łączy się z 'to', nigdy z 'with' ani 'as': similar to the earlier study. Granica między 'similar' a 'the same' ma znaczenie przy porównywaniu wyników, bo sprawdzający czytają je jako dwa różne twierdzenia. 'In a similar way' spina akapity, a 'similarly' robi to samo jednym słowem.

źródło

W pracy naukowej oznacza materiał, który się cytuje, a istotny podział to primary sources, czyli materiał źródłowy, wobec secondary sources, czyli cudzych opracowań. Częste są dwa dalsze znaczenia: przyczyna ('a source of error') i początek ('the source of the river'). Jako czasownik znaczy pozyskiwać od dostawcy.

konkretny, szczegółowy

Przeciwieństwo mglistości i stała uwaga na arkuszach recenzji: 'be more specific' znaczy podaj przykład albo liczbę. Uwaga na 'specific to', czyli właściwy tylko czemuś, jak w a problem specific to rural schools. Nie należy zamieniać przysłówka 'specifically', czyli dokładnie, na 'especially', czyli zwłaszcza.

struktura, budowa

Zarówno abstrakcyjna (the structure of the argument, social structure), jak i fizyczna (a steel structure). Jako czasownik znaczy porządkować, a 'a well-structured essay' to najczęstsza pochwała na arkuszu oceny. 'Structural' odnosi się do układu leżącego u podstaw, jak w structural inequality, a nie tylko do konstrukcji budynku.

teoria

Znaczenie potoczne, 'it's only a theory', jest niemal odwrotnością naukowego, w którym teoria to dobrze potwierdzone wyjaśnienie. 'Hypothesis' to rzecz mniejsza, pojedyncze sprawdzalne twierdzenie. Warto zapamiętać 'in theory' wobec 'in practice' oraz to, że 'theoretical' opisuje pracę, a 'theoretically' często sygnalizuje wątpliwość.

różnić się, zmieniać się

Uczący się piszą zwykle 'is different' tam, gdzie 'varies' byłoby krótsze i dokładniejsze. Wzorce: vary from X to Y, vary with something, vary by region albo age. Trzecia osoba to 'varies'; 'various' znaczy rozmaity, a 'variable' to statystyczny rzeczownik na wielkość mierzoną.