Akademik Kelime Listesi (AWL)

çözümlemek, analiz etmek

Burada İngiliz yazımıyla duruyor; Amerikan yazımı 'analyze'dır. Makalelerde fiilden çok ada rastlanır, bu yüzden çifti birlikte öğrenin: one analysis, two analyses. data, results, samples ve trends ile kurulur. Bir şey bir amaçla çözümlenir, dolayısıyla cümle çoğu zaman çözümlemenin ne gösterdiğini söyleyen bir yan cümleyle sürer.

yaklaşım

Akademik düzyazıda genellikle addır ve 'for' değil 'to' ister: an approach to measuring poverty. Bir yaklaşım take, adopt ya da develop edilir; qualitative, systematic ya da novel olur. Fiil olarak bir şeye yaklaşmak ya da bir konuyu ele almaya başlamak demektir.

alan; yüzölçümü

Akademik yazıda üç anlamı birden dolaşır: bir çalışma alanı (research areas), bir yer (rural areas) ve ölçülmüş bir yüzey (the area of the sample). 'in the area of' kalıbına dikkat, çoğu zaman dolgudur: 'in the area of education' neredeyse her zaman yalnızca 'in education' demektir.

ölçmek, ölçüp biçmek

'judge'tan güçlüdür, çünkü bir ölçüt varsayar: bir şey bir standarda göre assess edilir. impact, risk, performance ve needs ile kurulur, ayrıca whether'lı bir yan cümle alır. İngiliz eğitim dilinde 'assessment' adı, ödev ve sınavların kendisini de adlandırır.

varsaymak; (görev) üstlenmek

'presume' ile değiştirilemez. Bir şey, üzerine bir sav kurmak için varsayılır, olası olsun olmasın; 'presume' edilense kanıtlar olası kıldığı için öyle sayılır. İkinci bir anlamı üstlenmektir: assume responsibility, assume a role. Bu aileden en çok yazacağınız biçim 'assumption' adıdır.

yetki; yetkili kurum; otorite (uzman)

Hangi anlamın kastedildiğini çoğu zaman çoğul söyler: 'the authorities' uzmanlar değil, resmi kurumlar demektir. İngiliz kaynaklarında 'the local authority' belediyedir. Üçüncü anlam, yani uzman, sayılabilirdir ve 'on' ister: an authority on medieval law.

erişilebilir, elde edilebilir, mevcut

Veri ve kaynaklar için baş sıfat: publicly available data, the available evidence, made available to. Bir sıfat için alışılmadık biçimde addan sonra da durur, örneğin 'the data available' ve 'the best evidence available' kalıplarında. Adı 'availability'dir.

yarar, fayda; (sosyal) yardım

Akademik savlama maliyetleri yararlara karşı tartar, bu yüzden iki sözcük birlikte gezer. Fiil olarak 'from' yalnızca tek yönde gelir: insanlar bir politikadan benefit eder, bir politika da insanlara benefit sağlar. İngiliz İngilizcesinde tek başına 'benefits' çoğu zaman devletin ödediği sosyal yardımdır. Yazım: benefited ve benefiting tek t ile.

kavram

Kavram, tanımlayıp tartışabileceğiniz bir düşüncedir; yalnızca aklınıza gelivermiş bir fikir değil. Kalıp 'the concept of X'tir, asla 'concept about' değil. Sıfatları ayrı tutun: 'conceptual' düşüncelere ilişkin demektir, 'conceivable' ise olanaklı.

-den oluşmak, -den ibaret olmak

Neredeyse her zaman 'consist of'; daha seyrek olan 'consist in' ise bir şeyin özünün onda yattığını anlatır. İki yanlış sık yapılır ve ikisi de temeldir: edilgeni yoktur, dolayısıyla 'is consisted of' yanlıştır; sürerlik biçimi de yoktur, dolayısıyla 'is consisting of' yanlıştır. Yakın anlamlısı 'comprise' geleneksel olarak 'of' almaz ve pek çok editör bugün de 'is comprised of'u geri çevirir.

-i meydana getirmek; sayılmak

Öğrencilerin tanıdığı ama neredeyse hiç üretmediği bir sözcük. İki kullanımı var: bir oranı doldurmak (women constitute 60% of the sample) ve resmi ya da hukuki savlamada bir şey sayılmak (this constitutes a breach). 'of' almaz ve sürerlik biçimi yoktur.

bağlam

Her zaman bir yere bağlayın, çünkü sözcük o kadar geneldir ki okur eksik bilgiyi kendiliğinden tamamlayamaz: in the context of, in a clinical or historical context, taken out of context. 'in this context' yazdığınızda okur hangi bağlamdan söz ettiğinizi adlandırabilmelidir; adlandıramıyorsa bu bir bağlama dolgusudur ve atılmalıdır.

sözleşme

Vurgu sözcük türüyle birlikte yer değiştirir: ad CON-tract'tır, fiil con-TRACT ise büzülmek ya da bir hastalığa yakalanmak demektir. Eşdizimleri yerleşiktir: bir sözleşme sign, enter into, breach ya da terminate edilir, çalışanlar da 'on' ya da 'under' contract olur.

yaratmak, var etmek

Birinci alt listenin, aynı zamanda sıradan gündelik İngilizce olan birkaç sözcüğünden biri; 'make', 'cause' ve 'produce' yerine esnetilmesinin nedeni de budur. Araştırma yazısında kesin fiili yeğleyin: veriler yaratılmaz toplanır, değişkenler kurulur, sorunlara yol açılır. 'create'i gerçekten yeni olan şeylere saklayın: işler, kategoriler ya da bir çerçeve.

veri

Her okuyanın gözüne çarpan kullanım sorusu. Kural olarak Latince 'datum'un çoğuludur, bu yüzden çoğu bilim dergisi hâlâ 'the data show' ve 'these data' ister. Genel yazıda ve toplum bilimlerinin büyük bölümünde artık sayılamaz bir yığın adı olarak da kabul görür: 'the data is'. Birini seçin, biçem kılavuzuna bakın ve bir metnin içinde tutarlı kalın. Tekil 'datum' başlıca arazi ölçmede yaşar.

tanımlamak

Çoğu makaleyi açan hamledir ve tek bir kalıbı vardır: define A as B, asla 'define A like B' değil. Ortaç biçimi 'defined' ayrıca sınırları belli demektir, örneğin a well-defined boundary; 'by definition' ise bir savın yalnızca sözcüklerin anlamından çıktığını bildirir.

türetmek; -den kaynaklanmak, -den gelmek

Okurken sık, öğrencilerin kendi yazısında seyrek görülür. İki yönde işler: etken 'derive X from Y' X'i Y'den çıkarmak ya da hesaplamak demektir; 'derive from' ya da 'be derived from' ise bir şeyin kökeninin bir yerde olduğunu söyler. Matematikte öncüllerden akıl yürüterek bir sonuca varmaktır.

dağıtmak; dağılım göstermek

İstatistikte ortaç öne çıkar ve neredeyse teknik bir terimdir: residuals are normally distributed, income is unevenly distributed. Yalın anlam elden dağıtmaktır ve araştırma yazısında bu neredeyse her zaman edilgen görünür ('questionnaires were distributed'). Vurgu ikinci hecede: dis-TRIB-ute.

ekonomi

Aileyi karıştırmayın, çünkü üç üyesi elin yanlış yere gitmesine yetecek kadar yakındır: 'the economy' düzenin kendisidir, 'economics' akademik daldır, 'economic' ekonomiye ilişkin demektir, 'economical' ise işletmesi ucuz. Bir 'economic decision' ekonomiyi ilgilendirir; 'economical' olan ise para artırır.

çevre; ortam

Hangi anlamın kastedildiğini tanımlık söyler. Belirli tanımlıkla 'the environment' doğal çevredir; 'an environment' ise çevreleyen koşullar bütünüdür, örneğin a competitive business environment ya da a supportive learning environment. 'environmental' sıfatı neredeyse her zaman birinci anlamı gösterir.

kurmak; kesin olarak ortaya koymak

Ayrılması gereken iki akademik kullanım var, çünkü biri ötekinden çok daha büyük bir savdır. Kurmak: the committee was established in 1998. Kanıtlamak: the study establishes a link. Kanıtınız bağıntısal ise savı 'suggests' ya da 'indicates' düzeyine indirin. 'Well-established' eski değil, yaygın olarak benimsenmiş demektir.

tahmin etmek, kestirmek

Söyleniş sözcük türüne göre değişir: fiil /-eɪt/ ile biter (ESS-ti-mayt), ad ise incelmiş bir /-ət/ ile (ESS-ti-mut); vurgu yer değiştirmez. Akademik kullanım neredeyse her zaman ihtiyatlıdır: estimated at, it is estimated that, a conservative estimate. İstatistikte bir 'estimate' teknik bir şeydir, örneklemden hesaplanmış bir değerdir, gelişigüzel bir tahmin değil.

açık, apaçık, ortada

Makalelerde neredeyse her zaman yüklemden sonra gelir: this pattern is evident in Table 3, it soon became evident that. Zarfa dikkat, çünkü konuşmada 'evidently' çoğu zaman 'apaçık' değil, 'anlaşılan, öyle diyorlar' demektir. Akraba ad 'evidence' sayılamazdır: evidence suggests, asla 'an evidence' ya da 'evidences' değil.

ihraç etmek; (veriyi) dışa aktarmak

Bir vurgu çifti daha: fiil ex-PORT, ad EX-port'tur, örneğin 'oil exports fell'. Karşıtı 'import'tur. Bilişim, veriyi başka bir programın okuyabileceği bir biçimde kaydetmek için sözcüğü ödünç aldı; öğrencilerin çoğunun ilk karşılaştığı anlam artık budur, o yüzden bir metinde hangisinin kastedildiğine bakın.

etken, faktör

Tek başına neredeyse boştur, bu yüzden hangi türden olduğunu her zaman söyleyin: a key factor, a contributing factor, a risk factor, a decisive factor. 'of' değil 'in' alır (a factor in the decline); 'a factor of' matematiğe aittir. Adlarını saymadan 'several factors' demek, bir sonuç bölümünde puan yitirmenin en sık yoludur.

finansman; mali kaynaklar

Alanı ya da parasal desteği adlandırdığında çoğulu yoktur (public finance, raise finance), ama çoğul 'finances' bir kişinin ya da kurumun gerçekte elindeki paradır. Aynı zamanda ödemek anlamında bir fiildir. Genel sıfat 'financial' ile, özellikle devletin vergi ve harcamalarını anlatan 'fiscal'ı karşılaştırın.

formül

İki çoğul yarışır: 'formulae' matematik ve doğa bilimleri yazısında yeğlenir, 'formulas' ise başka her yerde. Matematiğin dışında belirlenmiş bir yöntem demektir, örneğin a funding formula ya da a formula for success. Akraba fiil 'formulate', bir şeyi kesin biçimde dile getirmektir.

işlev; fonksiyon (matematik)

Sözcük hem amacı (the function of the kidney), hem matematiksel bir bağıntıyı (y is a function of x), hem de 'ile birlikte değişen' anlamındaki 'as a function of' kalıbını kapsar. Ayrıca 'work'ün daha resmi karşılığı olarak bir fiildir. 'functional' sıfatı çalışır durumda, ya da görünüş için değil kullanım için yapılmış demektir.

saptamak, belirlemek; kimliğini ortaya koymak

Bir çalışmanın ne bulduğunu bildirmenin standart fiili: the review identified three patterns. İki kalıp daha anlamı değiştirir: 'identify X as Y' sınıflandırır, 'identify with' ise bir şeye kendini yakın hissetmek demektir. Kişisel verilerin korunması yazısında anahtar terim 'identifiable'dır: birinin kim olduğunu ele verebilecek veri.

gelir

Genel olarak söz edildiğinde çoğul almaz (household income rose), ama gruplar karşılaştırıldığında alır (families on low incomes). Tek bir işverenden alınan sabit ödeme olan 'salary'den, saatlik ya da haftalık ödenen 'wage'den ve bir kurumun eline geçen 'revenue'den ayrı tutun. 'Disposable income' vergiden sonra kalandır.

işaret etmek, belirtmek

Baş ihtiyat sözcüğü: 'the results indicate that', 'prove'dan, hatta 'show'dan çok daha azını ileri sürer; bağıntısal bulgular için doğru fiil olmasının nedeni budur. 'Indicative of' tipik ya da düşündürücü demektir. İngiliz İngilizcesinde 'indicator' aynı zamanda arabanın sinyalidir, ki bu akademik anlam değildir.

birey

Akademik yazıda addan çok sıfattır (individual differences, individual cases). Ad olarak resmi ve hafifçe klinik durur: araştırma katılımcıları için standarttır, ama sıradan düzyazıda 'people' daha iyi okunur ve 'individual'ı 'person'ın gösterişli eşanlamlısı gibi kullanmak sık yapılan bir aşırı düzeltmedir.

yorumlamak

'translate' değildir, gerçi karışması anlaşılırdır: bir 'interpreter' sözlü çeviri yapar, 'to interpret' ise bir şeyin ne anlama geldiğini açıklamaktır. Sonuçlar 'open to interpretation' olur ve 'interpreted with caution' edilmelidir; 'interpret X as Y' birine belirli bir okuma yükler, bu yüzden savlamada dikkatle kullanılır.

içermek, kapsamak; (birini) dahil etmek

Anlamları ayrılan iki kalıp. 'The process involves heating the sample' bir şeyi zorunlu bir basamak olarak içerir ve ardından mastar değil, -ing biçimi gelir. 'Involve someone in something' ise bir kişiyi işin içine katar. Ortaca dikkat: 'the parties involved' işin içindeki taraflar demektir, ama 'an involved argument' karmaşık bir sav demektir.

tartışma konusu, mesele; sorun; (dergi) sayısı

Belirsizleşecek kadar geniştir, o yüzden bağlayın: raise an issue, a key issue in, address the issue of. Ayrıca bir derginin tek bir sayısını adlandırır (volume 12, issue 3), ki bu kaynak yazarken önem taşır. Onu 'problem'in kibar karşılığı gibi kullanmak, gerçekte ne demek istediğinizi gizler.

emek, işgücü

Burada İngiliz yazımıyla duruyor; Amerikan yazımı 'labor'dır. İktisatta bir üretim etkenini adlandırır ve sermayeyle eşleşir: labour costs, the labour market, division of labour. Büyük harfle Labour bir İngiliz siyasi partisidir. Ayrıca doğum eylemi demektir ('in labour') ve 'to labour a point' bir noktayı bıktırıcı uzunlukta anlatmaktır.

hukuki; yasal

İki anlam var ve karşıtları onları ayırır: 'legal proceedings' hukukla ilgilidir, karşıtı 'non-legal'dır; 'it is legal to' ise yasanın izin verdiğini söyler, karşıtı 'illegal'dır. Daha ahlaki bir tını taşıyan ve 'yasaya uygun' demek olan 'lawful' ile, savunulabilir demek olan ve yasayla hiç ilgisi olmayabilen 'legitimate'ı ayırın.

yasa çıkarmak, yasama yapmak

Bu alt listenin en seyrek başsözcüğü ve ad olarak çok daha sık karşınıza çıkacak olanı: 'legislation' yasaların tümü demektir ve sayılamazdır, dolayısıyla asla 'legislations' değil; 'legislature' ise yasama organıdır. Fiil genellikle geçişsizdir: bir parlamento bir konu üzerine, lehine ya da aleyhine legislate eder, 'legislate a law' yanlıştır. Geçişli kullanım kalıplaşmış deyişlerde vardır (you cannot legislate morality), ama kendi yazınızda kaçının.

başlıca, büyük çaplı

Anlamca karşılaştırmalıdır ama asla 'more' ya da 'than' ile kullanılmaz: 'a major factor' yazılır, 'more major' değil. Karşıtı 'minor'dır. Amerikan üniversitelerinde ayrıca öğrencinin ana dalını anlatan bir ad ve bir fiildir ('to major in biology'), İngiliz İngilizcesinin 'read' ya da 'do a degree in' dediği yerde.

yöntem

Bir makalede Methods bölümü tam olarak ne yaptığınızı bildirir. Burada üç sözcük birbirine karışır: 'method' belirli bir işlem yoludur, 'methodology' yöntemleri seçerken izlenen akıl yürütmedir (ve sık sık yöntemin gösterişli karşılığı diye yanlış kullanılır), 'technique' ise pratik bir beceridir. Eşdizimleri: a qualitative method, the method used, by this method.

gerçekleşmek; (doğal olarak) bulunmak

'happen'ın resmi karşılığıdır ve iki sıkı kısıtı vardır: nesne almaz ve edilgeni yoktur, dolayısıyla 'was occurred' her zaman yanlıştır. İkinci anlam doğal olarak bulunmaktır (the mineral occurs in volcanic rock); 'it occurred to me' ise bir düşüncenin akla gelmesidir. r'yi ikileyin: occurred, occurring, occurrence.

yüzde

Amerikan kullanımında tek sözcük, İngiliz yazısında çoğu zaman iki sözcük olarak 'per cent' yazılır; % imi tablolarda standarttır ve düzyazıda da yaygınlaşıyor. Sayıları değiştiren ayrım 'percentage point'tir: %4'ten %6'ya çıkış iki yüzde puanıdır ama yüzde elli artıştır, ve haberler ikisini durmadan karıştırır.

dönem, süre

Akademik anlamı bir zaman aralığıdır: over a five-year period, during the interwar period. Öteki anlamlar gündelik İngilizcede her yerdedir ve biri tek bir değişkeye aittir: Amerikan İngilizcesinde 'period' cümle sonundaki noktadır. 'Periodic' belirli aralıklarla yinelenen demektir, 'periodical' ise süreli bir dergidir.

politika, izlenen yol; (sigorta) poliçesi

Genel etkinlik için sayılamazdır (housing policy, policy makers), belirli bir örnek için sayılabilir olur (a policy on smoking). Tek bir sözcüğün hem politikayı hem siyaseti karşıladığı dillerin konuşurları için yalancı eştir; Fransızca 'politique' ve Almanca 'Politik' böyledir: siyaset iktidar yarışıdır, policy ise izlenen yoldur. Ayrıca bir sigorta sözleşmesini adlandırır.

ilke, prensip

Durmadan 'principal' ile karıştırılır. Bu sözcük yalnızca addır ve bir kural ya da inanç demektir; 'principal' ise 'başlıca' anlamına gelen sıfattır, ayrıca okul müdürü ve verilen anapara için addır. Belleğe kazınan ipucu şudur: princiPLE bir ruLE'dur. Kuramda demek olan 'in principle' ile inanç gereği demek olan 'on principle'a da dikkat edin.

ilerlemek, yoluna devam etmek; (sonra) -e geçmek

Kulağa benzeyen ve epeyce başka bir şey, yani önce gelmek demek olan 'precede'in tersine -ceed ile yazılır. Adları da ayrışır: vurgusu PRO- üzerinde olan 'proceeds' toplanan para demektir, 'proceedings' ise resmi bir olaylar dizisi ya da bir konferansın yayımlanmış bildirileridir. Kalıplar: proceed to do, proceed with something.

süreç; (veri) işlemek

'in the process of' bir şeyin şu sırada olmakta olduğunu söyler; 'a process of' ise düzeneği adlandırır. Bir de veri ya da başvuru işlemek anlamında fiili vardır. Çoğulu 'processes'ta son hece -iz diye söylenir. 'learning' tek başına anlamı taşırken 'the learning process' demenin doldurma olduğunu unutmayın.

gerektirmek; zorunlu tutmak

'need'den ağırdır, çünkü gerektiren bir kural ya da bir otoritedir. Kalıplar: require someone to do X, be required for ya da by something; resmi yazıda da istek kipli bir yan cümle, 'requires that the sample be random'. 'requirement' adı, ders kitapçıklarında ve fon çağrılarında karşınıza çıkacak biçimdir.

araştırma

İngilizcede sayılamazdır ve bu, sayılabilir bir karşılığı olan dillerin konuşurlarını tökezletir: 'research shows', 'a piece of research', 'research projects' yazılır, ama asla 'a research' ya da 'researches' değil. Vurgu değişkeye göre oynar; Amerikan İngilizcesinde RE-search, İngiliz İngilizcesinde re-SEARCH yaygındır. Fiil olarak doğrudan nesne alır, 'to research a topic'; ad olarak 'on' ya da 'into' alır.

yanıt vermek, karşılık vermek

Nesnesinden önce 'to' alır: respond to a question, asla 'respond a question' değil. Araştırma yazısında ayrıca tedaviye tepki vermek demektir, örneğin 'patients responded well to the drug'; buradan da ankete yanıt veren kişi için standart sözcük olan 'respondent' ile yanıt verenlerin oranını adlandıran 'response rate' gelir.

rol

Yerleşik çerçeve 'play a role in'dir, 'make' ya da 'take a role in' değil; niteleyicileri de gelenekseldir: a key, central ya da limited role. Eşsesli 'roll'a kaymasına izin vermeyin. Toplum bilimlerinde bir konumdan beklenen davranışı adlandıran teknik bir terimdir, örneğin 'gender roles'.

kısım; kesit

Belgeleri düzenleyen sözcük; bir parçayı numaralandırdığında büyük harfle yazılır: as discussed in Section 3. Yasalar da aynı biçimde kullanır, 'section 12 of the Act'. Doğa bilimlerinde ayrıca bir kesme yüzeyidir, a cross-section of the stem; oradan genişleyen 'a cross-section of the population' ise nüfusu temsil eden bir örneklem demektir.

sektör, kesim

İktisat yazısı etkinliği kamu ve özel sektör olarak, ayrıca birincil, ikincil ve üçüncül sektörler olarak ayırır. Bir belgenin ya da nesnenin bir parçası olan 'section'dan ve tek bir iş kolu olan 'industry'den ayrı tutun: sağlık sektörü pek çok iş kolunu barındırır.

(istatistikte) anlamlı; kayda değer

Bu alt listenin en çok yanlış okunan sözcüğü. Sıradan düzyazıda önemli demektir, ama istatistikte 'a significant difference' yalnızca ortada bir şey yokken bu sonucun pek olası olmadığını söyler, genellikle p'nin 0,05'in altında olması demektir; yeterince büyük bir örneklemde küçücük ve işe yaramaz bir etki de istatistiksel olarak anlamlı çıkabilir. Önemli demek istiyorsanız 'substantial' ya da 'considerable' yazın; sınamanın sonucunu kastediyorsanız 'statistically significant' yazın ve etki büyüklüğünü verin.

benzer

'with' ya da 'as' değil, 'to' alır: similar to the earlier study. Sonuçları karşılaştırırken 'similar' ile 'the same' arasındaki çizgi önem taşır, çünkü okuyanlar ikisini ayrı sav olarak alır. 'In a similar way' paragrafları bağlar, 'similarly' de aynı işi tek sözcükle görür.

kaynak; köken

Akademik işte alıntıladığınız malzeme demektir ve önemli olan ayrım, özgün kanıt olan birincil kaynaklar ile başkalarının onun üzerine yazdıklarından oluşan ikincil kaynaklar arasındadır. İki anlam daha sıktır: bir neden ('a source of error') ve bir köken ('the source of the river'). Fiil olarak bir sağlayıcıdan almak demektir.

belirli, özgül

Bulanığın karşıtıdır ve geri bildirim kâğıtlarında yerleşik bir buyruktur: 'be more specific', bir örnek adlandırın ya da bir sayı verin demektir. Yalnızca bir şeye ait olmak anlamındaki 'specific to' kalıbına dikkat edin, örneğin a problem specific to rural schools. Tam olarak demek olan 'specifically' zarfını, her şeyden önce demek olan 'especially' ile değiştirmeyin.

yapı; yapılanma

Hem soyuttur (the structure of the argument, social structure) hem somut (a steel structure). Fiil olarak düzenlemek demektir ve 'a well-structured essay' bir değerlendirme formundaki en sık övgüdür. 'Structural' yalnızca bir binanın iskeletine değil, altta yatan düzenlenişe gönderme yapar, örneğin structural inequality.

kuram, teori

Gündelik anlam, yani 'it's only a theory', bilimsel anlamın neredeyse karşıtıdır; bilimde bir kuram iyi desteklenmiş bir açıklamadır. 'Hypothesis' daha küçük olandır, sınanabilir tek bir savdır. 'in theory' ile 'in practice' karşıtlığına, ayrıca 'theoretical'ın bir çalışmayı nitelediğine, 'theoretically'nin ise çoğu zaman bir kuşku bildirdiğine dikkat.

değişkenlik göstermek; -e göre değişmek

Öğrenciler, 'varies' daha kısa ve daha kesin olacakken 'is different' yazmaya eğilimlidir. Kalıplar: vary from X to Y, vary with something, vary by region ya da age. Üçüncü tekil kişi 'varies'tir; 'various' birkaç ayrı demektir, 'variable' ise istatistikçinin ölçülen şey için kullandığı addır.